Lba sagan,
Flag of Libya


LBA
SAGAN

.

.

Utanrkisrnt.

Booking.com

Nverandi landamri Lbju ramma inn risastrt landsvi str vi samanlagt flatarml Texas, Oklahoma, Louisiana og Mississippi BNA.  etta mikla flmi er aallega eyimrk, tt nokkur svi su fallin til byggar norvestur- og norausturhornunum.  Lbja hefur aldrei veri fjlblt ea voldugt rki.  Nafn landsins, lkt og nafn Alsr, er nyri, sem talar skru landi snemma 20. ldinni.  Saga essara landa er a mrgu leyti lk, bi fyrir og eftir islam.  au hfu og hafa hvort um sig nin samskipti innbyris og vi grannana austri og vestri, Tnis og Egyptaland.  egar landi var undir yfirrum Tyrkja (Ottmana) var v skipt tv meginsvi, hi vestara tengdist Trpl og hi eystra Banghazi.

Sameining essara sva byggist v ekki sgulegri run ea landfrilegum ttum, heldur tiltlulega nlegri run, s.s. vegna hrifa Sanusiyah-hreyfingarinnar allt fr 19. ld, tlskum yfirrum fr 1911 fram yfir sari heimsstyrjldina og olufunda seint sjtta ratugnum.  Sanusiyah-hreyfingin aallega fylgjendur vesturhlutanum.  Grimmdarleg yfirr tala stu skamma hr.  Mestur hluti uppbyggingar landinu nlendutmanum eyilagist tkum styrjaldarinnar.  Skyndilegur oluauur hefur veri bi blessun og blvun vegna breytinga jflaginu og hrarar efnahagsrunar.

Ottmanatminn.  Lbja var hluti Ottmanaveldisins fr fyrri hluta 16. aldar en hafi stjrn eigin mlum lkt og Alsr og Tnis, ar sem Ottmanar ru einnig.  Karamanli-konungsttin var vi vld fr 1711 til 1835.  Sasta ri komu upp deilur um rttinn til krnunnar og Ottmanar gripu tkifri og komu eigin stjrn n.  Nstu 77 rin stjrnuu landstjrar Tyrkja landinu og innleiddu svipaa ntmarun og var rum hlutum heimsveldisins.  Mikilvgasti atburur essa tmabils var stofnun Sanusiyah-Islambrralagsins, sem prdkai hreinrktaa tr, tlkai kraninn og efnisheiminn, annig a samhygg jkst meal mslima og ja eirra.  Fyrsta Sanusiyah-brralagi var stofna Lbju ri 1843 grennd vi rstir Krenu.  a breiddist aallega t essu hrai en ni einnig til suurhlutans.  Hinn mikli Sanusi, eins og stofnandinn var kallaur, flutti hfustvar snar til Jaghbub-vinjarinnar vi egypzku landamrin og ri 1895 flutti eftirmaur hans og sonur, Sidi Muhammad Idris al-Mahdi, r sunnar Sahara, til vinjarinnar Al-Kufrah.  tt Ottmanar kysu fremur tbreislu brralagsins en aukin, frnsk hrif noran Chad og Tibesti, hfu eir vakandi auga plitskum hrifum ess.  ri 1908 var uppreins Ungu Tyrkjanna til nokkurra umbta.  ri 1911 rust talar, sem ttu m.a. bankahagsmuna a gta, inn Lbju

Ottmanar hfu friarumleitanir ri 1912 en talar ttu erfileikum me a brjta innfdda undir sig.  Andstaan gegn hernmi tala hlt fram alla fyrri heimsstyrjldina.  A henni lokinni fllust talar krfur jernissinna hrainu Trpltanu og Sanusiyah-brralagsins, sem var flugt Krenu.  Samningavirurnar fru t um fur og Giuseppe Volpi, nr og flugur landstjri, og fasistastjrnin talu (1922) geru Lbju a nlendu.  Andstaan strandsvum Trpltanu var bld niur (1923) en erfiara var um vik Krenu, ar sem Umar al-Mikhtar leiddi andspyrnu brralagsins, ar til hann var gmaur og lfltinn 1931.

tlsk nlenda.  rija og fjra ratugnum eyddi talska stjrnin strf til runar borga, vegabta og uppbyggingar landbnaarsva fyrir talska innflytjendur.  Landnmi var hugmynd Benito Mussolinis (1935) og u..b. 150 sund landar hans (18% af lbsku jinni) settust a Lbju fram a sari heimsstyrjldinni.

ll essi uppbygging fr sginn hernanum Norur-Afrku sari heimsstyrjldinni (1941-43) og lok rs 1942 voru allir tlsku landnemarnir horfnir heim fr Krenu og barnir voru hiringjar.  Nokku af efnahags- og stjrnssluumbtum tala Trpltanu lifi stri af.  Eftir a var Lbja ftkt, stjlblt og skipt Krenu og Trpltanu, tv hru, sem hfu mismunandi hefir og sii, stjrnmla- og trarskoanir.

Sjlfsti.  Eftir stri hfust umrur um framt Lbju.  Brezki utanrkisrherran lagi herzlu , a Sanusi-menn, sem veittu Bretum mikla asto strinu, yru ekki settir aftur undir talska stjrn (1942).  Umran tk fjgur r og m.a. var stungi upp , a talar ea Sameinuu jirnar su um fjrml Lbju, a Rssar fengju yfirrin yfir Trpltanu og fleiri mlamilanir voru rddar.  Loks kva allsherjaring Sameinuu janna upp ann rskur, a Lbja skyldi vera sjlfsttt konungsrki eigi sar en 1. janar 1952.

Samin var stjrnarskr fyrir sambandsrki tveggja hraa, hvort um sig me eigin rkisstjrn, og hinn Bretasinnai leitogi Sanusiyah-brralagsins, Sidi Muhammad Idris al-Mahdi as-Sanusi, var kjrinn konungur jinginu 1950.  Hinn 24. desember 1951 lsti Idris I, konungur, landi sjlfsttt.  Stjrnmlaflokkar voru bannair og vld konungs voru alger.  Sanusi-menn Trplhrai sttu sig vi vi einveldi konungs vegna lofors Breta um, a eir yru ekki settir undir talska stjrn.  Konungurinn valdi Kenu sem dvalarsta.  ar byggi hann nja hfuborg svi Sanusi-zawiyah Al-Bayda.  Lbja gerist aili a Arababandalaginu 1953.  Stjrn landsins neitai Bretum landgngu Sezstrinu 1956, tt hn ahylltist vestrna stjrnarhtti og sii.

Olufundir.  ri 1959 uru mikil umskipti, egar sraftkir landsmenn, sem byggu afkomu sna a hluta leigu af bandarskum og brezkum flugherstvum, uru moldrkir vegna olugra.  Miklar birgir olu fundust bum hruum landsins og tryggu afkomu landsins.  Skmmu eftir olufundina andist opinber umssla gfurlega t og mikil uppbygging hfst.  Efnahagur landsins blmstrai og verlag hkkai verulega.

Hinn 1. sept. 1969 steypti hpur ungra herforingja undir stjrn Muammar al-Qaddafi, ofursta, konungnum af stli og lsti yfir stofnun lveldis.  Nja stjrnin, sem var mjg arabasinnu, rauf hin nnu tengsl vi Breta og BNA og hf agerir til hkkunar oluvers.  Stjrnin tk undir sig yfirr yfir olufyrirtkjunum (51%) ea jntti au a fullu.

Stjrn Qaddafis.  Lbja, Egyptaland, Sdan og Tnis stefndu a sameiningu allra araba og hfu virum tengslum vi hana.  essum rkjum tkst ekki a komast a sameiginlegri niurstu vegna greinings um mis atrii.  Stjrn Qaddafis studdi fjlda hpa skrulia vs vegar Afrku og Palestnumenn srael stjrnum essara landa til mikils ama.  jl og gst 1977 brutust t tk milli Lbju og Egyptalands og fjldi Egypta, sem starfai Lbju, var a halda heimleiis.  rtt fyrir yfirlsta stefnu Qaddafis um einingu araba, voru samskipti stjrnar hans vi flest arabarki ltil.  Hann undirritai samning um bandalag vi Marokk gst 1984, en Hassan II, konungur Marokk rifti honum agst 1986.

Stjrn Qaddafis kom margs konar njungum landinu.  Hinn 2. marz 1977 tilkynnti jingi, a eftirleiis skyldi landi heita Ssalistalveldi flksins, Lbja.  ri 1981 fr a fjara undan tilraunum Qaddafis til a skapa sr sess sem flugur leitogi arabaheiminum, egar eftirspurn eftir olu heimsmarkai minnkai og ver hennar lkkai.  Qaddafi var a gra rekstur jflagsins niur og sums staar brutust t eirir.  Andspyrnuhreyfingar geru skyndirsir hersveitir Qaddafis, sem fangelsai marga melimi eirra og tk af lfi.

Samband Lbju vi BNA, sem hfu veri mikilvgur viskiptavinur landsins, hraversnai, ekki szt vegna stunings Qaddafis vi arabska hryjuverkamenn.  Rkjum, sem lstu yfir viskiptabanni Lbju, fjlgai og hernaartk nu hmarki, egar Bandarkjamenn geru loftrs Trpl og Banghazi aprl 1986.  Grunur Bandarkjamanna um framleislu efnavopna landinu juku enn spennuna eftir 1988.  Allt fr ttunda og nunda ratugi 20. aldar reyndu Lbjumenn a n yfirrum yfir ngrannarkinu Chad, aallega mlmauugri landrmu umdeildu landamrasvi.  essir hernaartilburir Qaddafis leiddu til afskipta Frakka og Bandarkjamanna enn n.  ri 1987 uru Lbjumenn fyrir aumkjandi sigri bardaga vi her Chad.  Stjrnmlasambandi vi Chad var komi n oktber 1988.  Lbjumenn neituu a hafa stula a hallarbyltingu Chad ri 1990.

 TIL BAKA     Feraheimur - Garastrti 36 - 101 Reykjavik - info@nat.is - Heimildir            HEIM