Minnesota sagan Bandarķkin,


SAGAN
MINNESOTA

.

.

Utanrķkisrnt.

Booking.com

Tališ er, aš dakotakvķsl siouxžjóšarinnar hafi veriš fyrstu indķįnarnir, sem helgušu sér svęši ķ nśverandi Minnesota.  Ojibwa eša chippewa voru į noršurhluta Atlantshafsstrandarinnar, žegar žeir fluttust ķ stórum hópum vestur į bóginn į 16. öld.  Nęstu öldina réšust žeir inn į svęši dakota-sioux-indķįnanna og stóšu ķ erjum og strķši viš žį ķ tvęr alder.  Sioux-indķįnarnir höfšu meiri įhyggjur af komu ojibwa en hvķtu landnemanna.

Fyrstu landkönnušir.  Fyrstu Evrópumennirnir voru franskir skinnakaupmenn og landkönnušir (Médard Chouart, sieur des Groseilliers og Pierre Esprit Radisson).  Įriš 1679 kom franski landkönnušurinn Daniel Greysolon, sieur Duluth meš leišangur til nśverandi Noršur-Minnesota og byggši virki viš Superior-vatn.  Hann helgaši Frökkum allt svęšiš.

Brezk og amerķsk įhrif.  Įhrif Frakka minnkušu eftir 1763, žegar žeir létu Bretum hluta af Minnesota eftir ķ samningunum ķ lok fransk-indķįnastrķšsins (1754-63).  Aš loknu sjįlfstęšisstrķši BNA (1783) varš landiš milli Vatnanna miklu og Mississippi-fljótsins hluti hinna nżju BNA.  Landiš vestan Mississippi bęttist viš meš Louisianakaupunum įriš 1803.  Brezk verzlunarfélög héldu yfirrįšum ķ skinnaverzluninni til 1805, žegar amerķskur hermašur, Zebulon M. Pike var sendur meš litla sveit manna til aš tryggja yfirrįš BNA į žessum slóšum.

Brezku og kanadķsku skinnakaupmennirnir žumbušust viš og hurfu ekki į braut fyrr en eftir strķšiš 1812.  Žremur arum sķšar takmörkušu yfirvöld BNA skinnaverzlunina viš borgara sambandsrķkisins og Amerķska skinnafélagiš (John Jacob Astor) tók viš af brezka Noršvesturfélaginu ķ Minnesota.

Nokkrir landnemar komu eftir 1815 og sveitir sambandshersins voru sendar žeim til verndar og landamęragęzlu.  Fyrsta virkiš, Fort St Anthony (sķšar nefnt Fort Snelling), var byggt 1819 og fyrsta stóra byggšin, Mendota, myndašist ķ umhverfis žaš.  Stofnun ašalverzlunarstašar Amerķska skinnafélagsins žar 1834 og višskiptin, sem fóru fram viš indķįna ķ virkinu auk žess, aš žaš var ašalmišstöš kristinna trśboša, geršu Mendota aš ašalmišstöš landnįmsins ķ noršvesturhluta BNA.  Įriš 1837 seldu indķįnar Bandarķkjastjórn žrķhyrnt svęši milli Mississippi og St Croix-įnna.  Skömmu sķšar hófst fyrsta skóganżtingin į svęšinu og landnemar frį austurfylkjunum flykktust aš.

Hinn 26. įgśst 1848 fundaši hópur Minnesotabśa ķ Stillwater til aš leggja drög aš skipulagi Minnesotahérašs.  Nęsta įr lauk verkinu og mörk hérašsins voru žau sömu og landamęri fylkisins eru nś nema vesturmörkin, žvķ landiš vestan Mississippi og White Earth-įnna var tališ eign indķįna.

Įriš 1851 voru geršir nokkrir samningar viš sioux-indķįnana, sem létu rśmlega 11 miljónir hektara af hendi og héldu ašeins mjórri ręmu mešfram Minnesota-įnni.  Ķ kjölfariš streymdu žśsundir landnema aš.  Minnesota varš fylki ķ BNA hinn 11. maķ 1858.  Žennan įratug fjölgaši ķbśunum śr 5.354 ķ 172.000.

Óįnęgja óx mešal indķįnanna vegna ósanngjarnra višskiptahįtta hvķtu kaupmannanna og įgangs landnemanna žar til žeir geršu uppreisn 1862.  Rśmlega 500 landnemar og hermenn tżndu lķfi įšur en tókst aš sigra indķįnana endanlega ķ orrustunni viš Skógarvatn ķ september 1862.  Žeir voru sviptir rétti sķnum til verndarsvęšanna og 26. desember 1862 voru 38 žeirra hengdir ķ Mankato eftir aš hafa hlotiš dóm fyrir aš myrša hvķta menn.  Minnesota var mešal fyrstu fylkja til aš senda sjįlfbošališa til žįtttöku ķ sjįlfstęšisstrķšinu.

Vöxtur eftir sjįlfsstęšisstrķšiš.  Ķ kringum 1870 blómstraši efnahagur fylkisins og ķbśafjöldinn var nęstum 500.000.  Ręktaš land nįši yfir rśmlega 400.000 hektara og mest var ręktaš af hveiti.  Minneapolis varš fljótlega ašalmišstöš hveitivinnslu ķ heiminum.

Timurišnašurinn varš ašalundirstaša efnahagsins vegna mikillar eftirspurnar ķ fylkinu og ķ austurfylknunum.  Jįrnbrautir voru lagšar ķ allar įttir til aš žjóna hinum vaxandi išnaši.  Fylkisstjórnin og išnfyrirtękin stóšu aš opnun skrifstofa į Atlantshafsströndinni og ķ Evrópu til aš auka landnįmiš.

Nįmuvinnsla hófst įriš 1884 ķ Vermilion-fjöllum og nokkrum arum sķšar ķ Mesabi-fjöllum.  Ķ lok fyrri heimsstyrjaldarinnar stóš Minnesota undir 70% jįrngrżtisnįms ķ BNA.
Sķšla į 19. öldinni fór hiš mikla hveitiframboš Minnesota og annarra mišvesturfylkja aš valda lękkušu verši į mörkušum.  Žį snéru bęndur fylkisins sér ķ auknum męli aš ręktun maķs og annarra fóšurtegunda til aš draga śr skašanum, žannig aš mjólkur- og kjötframleišsla jókst.

20. öldin.  Stórnmįlasamtökum landbśnašarverkamanna óx fiskur um hrygg į fyrstu įratugum 20. aldar og nokkrir hópar stofnušu flokk įriš 1922.  Įriš 1936 vann flokkurinn bęši sęti fylkisins ķ fulltrśadeild sambandsžingsins, nęstum öll embętti fylkisins og forsęti ķ fulltrśadeild fylkisins.  Samtķmis hurfu įhrif hans innan flokks lżšveldissinna (Repubicans).  Įriš 1944 hófst samstarf hans og demókrata, sem hefur haldiš įfram meš góšum įrangri.

Eftirspurn eftir hįgęša jįrngrżti minnkaši snemma į sjötta įratugnum, žannig aš jįrnišnašurinn jók framboš lįggęšagrżtis (taconķt), sem fjįrfestar styrktu meš 1 miljarši dollara til įrsins 1970.  Śrgangur frį taconķtvinnslunni olli mikilli mengun viš Superior-vatniš og seint į įttunda įratugnum var framleišendum skipaš aš koma honum fyrir annars stašar.  Efnaišnašur og framleišsla tölva og žungaišnašur uxu um 21% į įrunum 1986-90 og stóš undir 2,8 miljarša launum verkamanna.

Į nķunda įratugnum uršu miklar umbętur ķ mennta- og samgöngumįluum og stjórnun mengunar- og landnżtingarmįla.  Įriš 1987 varš Minnesota fyrst fylkjanna til aš samžykkja lög um fęšingarorlof beggja foreldra barna.  Žaš var mešal fremstu landbśnašarfylkja BNA į tķunda įratugnum en varš fyrir miklum bśsifjum ķ flóšunum ķ Mississippi og öšrum įm ķ mišvesturhluta BNA įriš 1993.

 TIL BAKA     Feršaheimur - Garšastręti 36 - 101 Reykjavik - info@nat.is - Heimildir            HEIM