Niagarafossar Bandarķkin Kanada,
Flag of United States

Flag of Canada


NIAGARAFOSSAR
.

.

Utanrķkisrnt.

Niagarafossar eru ķ Niagaraįnni į mörkum New York-fylkis ķ BNA og Sušaustur-Ontarķófylkis ķ Kanada.  Žeir eru taldir meš įhrifamestu sjónarspilum nįttśrunnar žar sem žeir steypast ķ tveimur hlutum fram af brśninni.  Hinn nyršri er kallašur Kanada- eša Skeifufoss (51m).  Geitey er milli fossanna og tilheyrir New York-fylki.  Brśn Skeifufossins er 790 m löng og syšri fossbrśnin, Bandarķkjamegin, er 305 m löng.  Mešalrennsli Skeifufoss er nķu sinnum meira en hins syšri.  Smįhluti hins syšri, nęst Geitey, er žekktur undir nafninu Brśšarslęšan.

Fossarnir myndušust fyrir u.ž.b. 12.000 įrum, žegar jöklar ķsaldar hörfušu til noršurs og opnušu fyrir afrennsli frį Erie-vatni yfir Niagarabrśnina, sem nęr frį Sušur-Ontarķó til Rochester, New York.  Vešrunin, sem kom ķ kjölfariš, hefur fęrt fossbrśnirnar 11 km upp eftir įnni og myndaš Niagaragljśfriš.  Brśn Skeifufoss vešrast um 1½ m į įri en syšri fossbrśnin um 15 sm.  Įstęšan fyrir žessum mismun er ašallega meira vatnsmagn Skeifufoss.  Įriš 1954 hrundi stór fylla śr syšri hlutanum og myndaši stóra grjóthrśgu undir fossinum.  Žį var byggš stķfla frį bandarķska bakkanum śt ķ Geitey įriš 1969 til aš beina vatninu ķ Skeifufoss ķ nokkra mįnuši til aš fjarlęgja hluta žessarar hrśgu.

Niagarafossarnir laša aš gķfurlegan fjölda feršamanna įr hvert.  Śtsżni til žeirra er gott frį śtsżnisturnum ķ skemmtigöršum beggja vegna fljótsins, frį bįtum, frį Geitey og frį Regnbogabrśnni, sem er ašeins nešan fossanna.  Margir fara lķka ķ bįtsferš inn ķ Helli vindanna į bak viš syšri fossinn.

Franski landkönnušurinn Samuel de Champlain kom lķklega aš fossunum įriš 1613.  Séra Louis Hennepin, flęmskur munkur, sį fossana įriš 1678 og skrifaši sķšar lżsingu į žeim.

Mešalstreymi vatns Niagarafljótsins er 456 rśmmetrar į sekśndu.  Daniel Chabert Joncaire varš lķklega fyrstur til aš nżta hluta fallorkunnar fyrir sögunarmylluna, sem hann byggši viš fossana įri 1757.  Įriš 1853 hófst gröftur skuršar fyrir ašrennslisvatn aš fyrirhugušu orkuveri nešan fossana.  Įriš 1875 tengdist fyrsta hveitimyllan žessu vatnsrennsli og įriš 1881 var fyrsta rafalnum komiš fyrir viš įna.  Edward Dean Adams-orkuveriš var tekiš ķ notkun Bandarķkjamegin įriš 1896.

Įriš 1950 sömdu BNA og Kanadamenn um vatnsmagniš, sem mętti leiša frį fossunum til orkuframleišslu og skömmu sķšar voru tvö stór orkuver byggš.  Kanadamenn byggšu Sir Adam Beck-Niagaraveriš (182 mW; 1958) viš Queenston ķ Ontarķó.  Bandarķkjamenn byggšu Robert Moses-Niagaraveriš (240 mW; 1963) ķ grennd viš Lewiston, New York.  Bęši orkuverin eru u.ž.b. 6 km nešan fossanna.  Raforkan er aš mestu nżtt ķ išnaši ķ nęrliggjandi borgum.

 TIL BAKA     Feršaheimur - Garšastręti 36 - 101 Reykjavik - info@nat.is - Heimildir            HEIM