|
AFRÍKA
Kilimanjaro í Tanzaníu, 5895 m.
Nær yfir þrjú eldfjöll, sem hafa ekki gosið á sögulegum tíma
(Kibo, Mawensi og Shira).
Kamerún
í Kamerún, 4100 m.
Fyrsta skráða gos 1650.
Í gosinu 1982 urðu rúmlega 300 íbúar í nágrenni þess að
flýja heimili sín.
Teide
á Tenerife á Kanaríeyjum, 3718 m.
Gosið 1705 gróf bæinn Barachico undir ösku og fyllti höfn
hans.
Nyiragongo
í Lýðveldinu Kongó, 3475 m.
Fyrsta sögulega gos 1884.
Gaus hér um bil óslitið á árabilinu 1928-1977.
Nyamuragira
í Lýðveldinu Kongó, 3055 m.
Fyrsta skráð gos 1882.
Stærsti hraunstraumurinn í gosinu 1982 fór yfir 13 km langt skóglendi.
Fogo
á Grænhöfðaeyjum, 2829 m.
Fyrsta skráða gos 1500.
Karthala
á Komoroseyjum, 2361 m.
Fyrsta skráða gos 1828.
Fournaise
á Reunioneyjum, 1823 m.
Fyrsta skráða gos 1640.
Það stóð óslitið í nærri 10 ár.
Erta-Ale
í Eþíópíu, 503 m.
Fyrsta skráða gos 1873.
Fjallið gaus næstum óslitið 1967-80.
NORÐUR-AMERÍKA
Citlaltépetl
í Mexíkó, 5610 m.
Popocatépetl
í Mexíkó, 5465 m.
Fyrsta skráða gos 1347.
Rainier
í Washingtonfylki í BNA, 5465 m.
Fyrsta skráða gos 1825.
Shasta
í Kaliforníu í BNA, 4317 m.
Colima
í Mexíkó, 4240 m.
Tajumulco
í Gvatemala, 4220 m.
Fyrsta skráða gos 1821.
Acatenango
í Gvatemala, 3976 m.
Fyrsta skráða gos 1924.
Fuego
í Gvatemala, 3763 m.
Fyrsta skráða gos 1524.
Hood
í Óregon í BNA, 3424 m.
Fyrsta skráða gos 1800.
Spurr
í Alaska í BNA, 3374 m.
Fyrsta skráða gos 1953.
Gosmökkurinn var rúmlega 19 km hár.
Baker
í Washington í BNA, 3285 m.
Fyrsta skráða gos 1820.
Lassen
í Kaliforníu í BNA, 3185 m.
Fyrsta skráða gos 1650.
Redoubt
í Alaska í BNA, 3108 m.
Fyrsta skráða gos 1778.
Iliamna
í Alaska í BNA, 3053 m.
Fyrsta skráða gos 1768.
Shishaldin
í Alaska í BNA, 2857 m.
Fyrsta skráða gos 1775.
Paricutín
í Mexíkó, 2807 m.
Fyrsta skráða gos 1943.
Þessu gosi linnti ekki fyrr en 1952
Keila þess hækkaði um a.m.k. 427 m og árið 1949 fórust 1000
manns í gosinu.
Pavlof í Alaska í BNA, 2714 m.
Fyrsta skráða gos 1790.
Gosmökkur gossins 1981 var u.þ.b. 5 km hár.
Poás
í Kostaríka, 2704 m.
Fyrsta skráða gos 1834.
Pacaya
í Gvatemala, 2552 m.
Fyrsta skráða gos 1565.
Snemma á sjöunda áratugi 20. aldar hækkaði eldkeilan um rúmlega
274 m.
St.
Helens
í Washington í BNA, 2549 m.
Fyrsta skráða gos 1500.
Í gosinu 1980 fórust 66 manns og 259 km² skóglendis eyddust.
Gos í október 2004.
Veniaminof í Alaska í BNA, 2507 m.
Fyrsta skráða gos í kringum 1750.
Nýr gjallgígur myndaðist efst á fjallinu í gosinu 1984.
El Chichón í Mexíkó, 2225 m.
Gosið 1982 eyddi flestum þorpum innan 8 km radíuss, rúmlega
100 manns fórust og gosmökkurinn náði 32 km upp í loftið og aska
dreifðist allan hringinn um jörðina.
San
Miguel í El Salvador, 2180 m.
Fyrsta skráða gos 1586.
Chiginagak
í Alaska í BNA, 2126 m.
Fyrsta skráða gos 1852.
Katmai
í Alaska í BNA, 2047 m.
Fyrsta skráða gos 1912.
Öskulag þessa goss varð allt að 15 m þykkt í nágrenni
fjallsins og 30 sm þykkt á Kódíakeyju í 160 km fjarska.
Makushin
í Alaska (Aleuteyjar) í BNA, 2035 m.
Fyrsta skráða gos 1768.
Izalco
í El Salvador, 1965 m.
Fyrsta skráða gos 1770.
San
Cristóbal
í Nicaragua, 1745 m.
Fyrsta skráða gos 1522.
Great
Sitkin
í Alaska (Aleuteyjar) í BNA, 1737 m.
Fyrsta skráða gos 1760.
Arenal
í Kostaríka, 1633 m.
Fyrsta skráða gos 1968.
Hraunrennsli hefur verið nær óslitið síðan.
Concepcion
í Nicaragua, 1610 m.
Fyrsta skráða gos 1750.
Pelée
á Martinique í Karíbahafi, 1397 m.
Fyrsta skráða gos 1792.
Gosið árið 1902 drap 26.000 manns.
Momotombo
í Nicaragua, 1280 m.
Fyrsta skráða gos 1550.
Gufuorkuver var tekið í notkun við fjallið árið 1983.
Kiska
í Alaska (Aleuteyjar) í BNA, 1220 m.
Fyrsta skráða gos 1907.
Telica
í Nicaragua, 1060 m.
Fyrsta skráða gos 1527.
Gosmökkurinn náði 5 km hæð og aska dreifðist í allt að 48
km fjarlægð frá fjallinu.
SUÐUR-AMERÍKA
Guallatiri
í Chile, 6060 m.
Fyrsta skráða gos 1825.
Cotopaxi
í Ekvador, 5897 m.
Fyrsta skráða gos 1532.
Hæsta sígjósandi eldfjall heims.
El
Misti
í Perú, 5823 m.
Fyrsta skráða gos 1542.
Hefur ekki gosið síðan en hafði trúarlega þýðingu fyri
inka.
Tupungatito
í Chile og Argentínu, 6540 m.
Fyrsta skráða gos 1829.
Láscar
í Chile, 5592 m.
Fyrsta skráða gos 1848.
Nevado del Ruiz
í Kólumbíu, 5400 m.
Fyrsta skráða gos 1595.
Árið 1985 fórust 22.000 manns í aurflóðum, sem sprengigos
ollu.
Sangay
í Ekvador, 5230 m.
Fyrsta skráða gos 1628.
Nevado del Tolima
í Kólumbíu, 5215 m. Fyrsta
skráða gos 1822.
Tungurahua
í Ekvador, 5033 m.
Fyrsta skráða gos 1524.
Puracé Kólumbíu, 4800 m.
Fyrsta skráða gos 1827.
Árið 1949 fórust 1000 manns í gosinu.
Guagua
Pichincha í Ekvador, 4794 m.
Fyrsta skráða gos 1533.
Lautaro
í Chile, 3380 m.
Fyrsta skráða gos 1878.
Llaima
í Chile, 3125 m.
fyrsta skráða gos 1640.
Villarrica í Chile, 2840 m.
Fyrsta skráða gos 1558.
Hudson
Cerro
í Chile, 2615 m.
Fyrsta skráða gos 1971.
SUÐURSKAUTSLANDIÐ
Erebus
á Rosseyju, 3743 m.
Fyrsta skráða gos 1841.
Gaus næstum árlega á áttunda áratugi 20. aldar.
Bristol Island
Samlokueyjar, 1100 m.
Fyrsta skráða gos 1823.
Deceptioneyja,
576 m.
Fyrsta skráða gos 1800.
ASÍA
– EYJAÁLFA – KYRRAHAFIÐ
Klyuchevskaya
á Kamsjatkaskaga í Rússlandi, 4750 m.
Fyrsta skráða gos 1697.
Hæst 22 eldfjalla á skaganum.
Mauna
Kea
á Hawaii í BNA, 4205 m.
Venjulega ber fjallið hvíta snjóhettu og hefur verið óvirkt
lengi.
Það er 9750 m hátt frá hafsbotni, sem gerir eyjuna að hæstu
eyju heims frá grunni.
Mauna
Loa
á Hawaii í BNA, 4169 m.
Fyrsta skráða gos 1750.
Eldfjallið er hluti stærsta einstæða fjalls heims.
Árið 1984 náði gosmökkur þess 11 km hæð og hraunin þöktu
47 km².
Kerinci
á Súmötru í Indónesíu, 3800 m.
Fyrsta skráða gos 1838.
Fuji
á Honshu í Japan, 3776 m. Fyrsta
skráða gos 781.
Hæsta fjall Japans, sem var, er og verður væntanlega listamönnum
að yrkisefni.
Rinjani
á Lombok í Indónesíu, 3726 m.
Fyrsta skráða gos 1847.
Tolbachik
á Kamsjatkaskaga í Rússlandi, 3682 m.
Fyrsta skráða gos 1740.
Semeru
á Jövu í Indónesíu, 3676 m.
Fyrsta skráða gos 1818.
Ichinsky
á Kamsjatkaskaga í Rússlandi, 3621.
Engin skráð gos.
Kronotsky
á Kamsjatkaskaga í Rússlandi, 3528 m.
Fyrsta skráða gos 1922.
Koryaksky
á Kamsjatskaskaga í Rússlandi, 3456 m.
Fyrsta skráða gos 1895.
Slamet
á Jövu í Indónesíu, 3428 m.
Fyrsta skráða gos 1772.
Rúmlega 30 gos hafa verið skráð síðan.
Raung
á Jövu í Indónesíu, 3332 m.
Fyrsta skráða gos 1586.
Árin 1638 og 1730 fórust u.þ.b. 3000 manns í eldgosum.
Shiveluch
á
Kamsjatkaskaga í Rússlandi, 3283 m.
Fyrsta skráða gos 1793.
Dempo
á Súmötru í Indónesíu, 3159 m.
Fyrsta skráða gos 1817.
Sundoro
á Jövu í Indónesíu, 3151 m.
Fyrsta skráða gos 1806.
Ciremay
á Jövu í Indónesíu, 3078 m.
Fyrsta skráða gos 1698.
On-take
á Honshu í Japan, 3063 m.
Fyrsta skráða gos 1979.
Papandayan
á Jövu í Indónesíu, 2987 m.
Fyrsta skráða gos 1772.
Cede
á Jövu í Indónesíu, 2958 m.
Fyrsta skráða gos 1747.
Síðan hefur fjallið gosið rúmlega 20 sinnum.
Zhupanovsky
á Kamsjatkaskaga í Rússlandi, 2958 m. Fyrsta
skráða gos 1776.
Apo
á Mindanao á Filipseyjum, 2954 m.
Ekkert gos skráð.
Merapi
á Jövu í Indónesíu, 2911 m.
Fyrsta skráða gos 1006.
Síðan hafa a.m.k. 55 gos verið skráð.
Bezymianny
á Kamsjatkaskaga í Rússlandi, 2900 m.
Fyrsta skráða gos 1955.
Árið 1956 varð gífurlega öflugt gos.
Öskufall var mikið, 50 sem í 10 km fjarlægð og í 29 km
fjarlægð 28 sm.
Aurflóð runnu allt að 80 km frá fjallinu.
Marapi
á Súmötru í Indónesíu, 2891 m.
Fyrsta skráða gos 1770 og a.m.k. 50 hafa verið skráð síðan.
Tanbora
á Sumbawa í Indónesíu, 2850 m.
Fyrsta skráða gos 1812.
Flóðbylgja í tengslum við gosið 1815 drap 56.000 manns.
Ruapehu
á Norðurey Nýja-Sjálands, 2797 m.
Fyrsta skráða gos 1861.
Peuet Sague
á Súmötru í Indónesíu, 2780 m.
Fyrsta skráða gos 1918.
Avachinsky
á Kamsjatkaskaga í Rússlandi, 2751 m.
Fyrsta skráða gos 1737.
Balbi
í Bougainville á Papúa Nýju-Gíneu, 2743 m.
Ekkert skráð gos á síðari tímum.
Mayon
á Luzon á Filipseyjum, 2421 m.
Fyrsta skráða gos 1616.
Alaid
á Kúrileyjum í Rússlandi, 2335 m.
Fyrsta skráða gos 1790.
Ulawun
í Nýja-Bretlandi í Papúa Nýju-Gíneu, 2296 m.
Fyrsta skráða gos 1700.
Lamington
í Nýju-Gíneu á Papúa Nýju-Gíneu, 1780 m.
Fyrsta skráða gos 1951.
Það drap 3000 manns.
Kelut
á Jövu í Indónesíu, 1731 m.
Fyrsta skráða gos 1000.
Árið 1586 fórust 10.000 manns og 1919 5000 manns.
Pinatubo
á Luzon á Filipseyjum, 1460 m.
Fyrsta skráða gos 1380.
Líklega framleiddi fjallið meiri ösku en nokkuð annað
eldfjall á 20. öldinni í gosinu 1991.
Lopevi
á Vanuatu, 1364 m.
Fyrsta skráða gos 1864.
Unzen
á
Kyushu í Japan, 1360 m.
Fyrsta skráða gos 860.
Rúmlega 10.000 fórust í gosinu 1792.
Awu
á Pulau Sangihe í Indónesíu, 1320 m.
Fyrsta skráða gos 1640.
3200 fórust 1711 og 2800 árið 1856.
Kilauea
á
Hawaii, BNA,
1243 m. Fyrsta
skráða gos 1750.
Hraunstraumurinn í gosinu 1982 rann til hafs í 48 km fjarlægð.
Krakatá
á Krakatá í Indónesíu, 813 m.
Fyrsta skráða gos 1680.
Gosið 1883 var eitthvert hið mesta á sögulegum tíma.
Röð sprenginga heyrðust víða og hin öflugasta í 4670 km
fjarlægð.
Flest hinna 36.000 fórnarlamba sprenginganna fórust í gífurlegum
flóðbylgjum á Jövu og Súmötru.
Suwanose-jima
á Ryukyueyjum í Japan, 799 m.
Fyrsta skráða gos 1813.
Taal
á Luzon á Filipseyjum, 400 m.
Fyrsta skráða gos 1572.
Fórnarlömb gossins 1905 voru 1500 og 1911 fórust 1300.
Flóðbylgja á Taalvatni umhverfis eldfjallið drekkti mörgum
fiskimönnum árið 1965.
EVRÓPA
og ATLANTSHAFIÐ
Etna
á Sikiley á Ítalíu, 3323 m.
Skráð gos eru u.þ.b. 200.
1536 fórust 1000 manns og 1669 u.þ.b. 20.000.
Beerenberg
í Noregi, 2277 m.
Fyrsta skráða gos 1558.
Tristan
da Cunha
í Suður-Atlantshafi, 2060 m.
Fyrsta skráða gos 1700.
Kverkfjöll
á Íslandi, 1920 m.
Fyrsta skráða gos 1700.
Víst er að oft hefur gosið fyrr og síðar.
Askja
á Íslandi, 1570 m.
Fyrsta skráða gos 1875, en vís er að oft hefur gosið fyrr og
nokkur gos hafa verið skáð síðan.
Hekla
á Íslandi, 1491 m.
Fyrsta skráða gos 1104.
Síðan hefur gosið vel á fimmta tug skipta í og við fjallið.
Á miðöldum trúðu margir Evrópumenn að fjallið væri annað
tveggja hliða helvítis.
Katla
á Íslandi, 1363 m.
Fyrsta skráða gos 1177.
Síðan hafa nokkur gos verið skráð á 70-80 ára fresti.
Vesúvíus
á Ítalíu, 1280 m.
Gosið 79 e.Kr. lagði Pompeii, Stabiae, Herculaneum og Iapilli
í eyði.
Hinar tvær síðastnefndu huldust aurflóði.
Stromboli
á Ítalíu, 926 m.
Eldfjallið er á samnefndri eyju norðan Sikileyjar.
Miðaldamenn trúðu, að Stromboli væri annað hliða helvítis.
Krafla,
Gjástykki
á Íslandi, 818 m.
Fyrsta skráða gos 1300.
Oft hefur gosið á svæðinu.
1724-29 voru Mývatnseldar hinir fyrri og 1975-84 hinir síðari.
Santorini-Thera
í Grikklandi, 556 m.
Eldgos í kringum 1500 eyddi öllu lífi á eyjunni.
Vulcano
á Ítalíu, 195 m.
Aristóteles varð vitni að eldgosi í gígnum og notaði
fyrstur orðið „tephra”, sem Sigurður Þórarinson, jarðfræðingur,
tók upp í íslenzku (tefra) sem samheiti allra gosefna.
Aristóteles notaði það aðeins um öskuna.
Surtsey
á Íslandi, 173 m.
Eyjan reis úr hafi í lengsta samfellda eldgosi á sögulegum tíma
á jörðinni 1963-67.
Fleiri eyjar risu úr hafi en eyddust strax.
Smám saman eyðist Surtsey þar til aðeins stendur klettur í
hafinu, sem verður svo um síðir undan að láta. |