|
Nýja-Sjáland
var meðal síðustu byggilegu svæða jarðar, sem voru numin.
Fyrst settust pólýnesar frá austenverðri Pólýnesíu þar að. Þeir voru einangraðir þar til evrópskir landkönnuðir
birtust. Fyrstur var Abel
Janszoon Tasman (1642). Á
landafundatímanum fjölgaði íbúunum í 100-200 þúsund og þeir
bjuggu aðallega á Norðureyju. Þeir
áttu ekkert nafn yfir þjóðflokk sinn en tóku um síðir upp nafnið
maórí (eðlilegur) til að aðgreina sig frá Evrópumönnunum, sem
birtust æ oftar eftir að James Cook var þarna á ferli á árunum
1769-77.
Evrópumenn
fluttu með sér fjölda sjúkdóma, sem maóríar höfðu enga mótstöðu
gegn og þeir hrundu niður. Stöðugar,
blóðugar erjur milli ættbálka þeirra bættu ekki úr skák, einkum
eftir að þeir komust yfir skotvopn, og þeir áttu líka í útistöðum
við Evrópumennina. Árið
1896 voru aðeins 42 þáusund eftir.
Snemma á 20. öldinni fór þeim að fjölga á ný eftir að þeir
öðluðust mótstöðu gegn mislingum, flensu o.fl. sjúkdómum og fæðingatíðni
meðal þeirra jókst.
Evrópumenn
hófu landnám eftir 1820. Innflytjendum
fjölgaði stöðugt eftir að Bretar lýstu eignarhaldi sínu á
eyjunum 1840. Skömmu fyrir
1860 voru landnemar orðnir fleiri en maóríarnir og árið 1900 voru
þeir orðnir 772 þúsund, flestir fæddir á Nýja-Sjálandi.
Langflestir Evrópumannanna komu frá Bretlandi en þarna búa líka
afkomendur Norðurlandabúa, Þjóðverja, Grikkja, Ítala og Balkanbúa.
Milli heimstyrjaldanna kom fólk frá Mið-Evrópu og mikill fjöldi
Hollendinga eftir síðari heimstyrjöldina.
Talsvert er um fólk af kínversku- og indversku bergi brotnu og
talsverður straumur liggur frá Vestur-Samóa, Cook-eyju, Niue og
Tokelau. Samtímafólk í
landinu er því að langmestu leyti af evrópskum uppruna en tala maóría
er samt talsverð auk minnihlutahópa frá öðrum eyjum Kyrrahafsins, kínverja
og indverja. Í þessari
deiglu þjóerna gætir nokkurra kynþáttafordóma og spennu en þó í
miklu minna mæli en annars staðar í heiminum.
Maóríar hafa fullt jafnrétti en eru ófúsir til að nýta sér
það fyllilega og láta þar með hefðbundin gildi sín róa.
Tungumál
og trúarbrögð. Enska er
aðaltunga íbúanna. Næstum
allir maóríar tala ensku og u.þ.b. þriðjungur þeirra talar líka
maórísku, sem sem kennd í fjölda skóla.
Smáhópur folks talar líka samóísku.
Flestir
íbúarnir eru kristnir, u.þ.b. 60% þeirra tilheyra ensku
biskupakirkjunni, katólsku kirkjunni eða meþódistakirkjunni.
Mótmælendasöfnuðir eru tiltölulega smáir í sniðum og svo
er einnig um rétttrúaða, gyðinga og þá sem hallast að maórísku
útgáfunni af kristni (Ratana- og Ringatu-kirkjurnar).
Fjöldi trúleysingja er nokkuð stór.
Opinber trú er ekki til í landinu en enskar kirkjur eru oftast
notaðar við hátíðleg tækifæri á vegum ríkisins.
Náttúruleg
fjölgun íbúa landsins, hvítra og þeldökkra, hefur verið hin mesta
af Kyrrahafseyjum, þannig að þjóðin er fremur ung að meðaltali.
Eftir síðari heimsstyrjöldina hefur fjöldi aðfluttra verið
meiri en brottfluttra. Fyrrum
komu flestir innflytjendur frá Bretlandi og Hollandi en nú kemur
mestur fjöldinn frá öðrum Kyrrahafseyjum og Asíu.
Tölur að- og brottfluttra sveiflast talsvert í samræmi við
efnahagsástandið innanlands og utan. |