fallegustu fegurstu fossar heims ķ heimi
Flag of Venezuela

Flag of United States

Flag of Canada

Flag of Iceland

Flag of New Zealand

Flag of Zimbabwe

Flag of Zambia

Flag of Vietnam

Flag of China

Flag of Switzerland

Flag of Venezuela

Flag of Australia

Flag of Guyana


FEGURSTU FOSSAR HEIMS
.

.

Utanrķkisrnt.

Niagarafossar eru ķ Niagaraįnni į mörkum New York-fylkis ķ BNA og Sušaustur-Ontarķófylkis ķ Kanada. Žeir eru taldir meš įhrifamestu sjónarspilum nįttśrunnar žar sem žeir steypast ķ tveimur hlutum fram af brśninni. Hinn nyršri er kallašur Kanada- eša Skeifufoss (51m). Geitey er milli fossanna og tilheyrir New York-fylki. Brśn Skeifufossins er 790 m löng og syšri fossbrśnin, Bandarķkjamegin, er

305 m löng. Mešalrennsli Skeifufoss er nķu sinnum meira en hins syšri. Smįhluti hins syšri, nęst Geitey, er žekktur undir nafninu Brśšarslęšan.

Fossarnir myndušust fyrir u.ž.b. 12.000 įrum, žegar jöklar ķsaldar hörfušu til noršurs og opnušu fyrir afrennsli frį Erie-vatni yfir Niagarabrśnina, sem nęr frį Sušur-Ontarķó til Rochester, New York. Vešrunin, sem kom ķ kjölfariš, hefur fęrt fossbrśnirnar 11 km upp eftir įnni og myndaš Niagaragljśfriš. Brśn Skeifufoss vešrast um 1½ m į įri en syšri fossbrśnin um 15 sm. Įstęšan fyrir žessum mismun er ašallega meira vatnsmagn Skeifufoss. Įriš 1954 hrundi stór fylla śr syšri hlutanum og myndaši stóra grjóthrśgu undir fossinum. Žį var byggš stķfla frį bandarķska bakkanum śt ķ Geitey įriš 1969 til aš beina vatninu ķ Skeifufoss ķ nokkra mįnuši til aš fjarlęgja hluta žessarar hrśgu.

Niagarafossarnir laša aš gķfurlegan fjölda feršamanna įr hvert. Śtsżni til žeirra er gott frį śtsżnisturnum ķ skemmtigöršum beggja vegna fljótsins, frį bįtum, frį Geitey og frį Regnbogabrśnni, sem er ašeins nešan fossanna. Margir fara lķka ķ bįtsferš inn ķ Helli vindanna į bak viš syšri fossinn.

Franski landkönnušurinn Samuel de Champlain kom lķklega aš fossunum įriš 1613. Séra Louis Hennepin, flęmskur munkur, sį fossana įriš 1678 og skrifaši sķšar lżsingu į žeim.

Mešalstreymi vatns Niagarafljótsins er 456 rśmmetrar į sekśndu. Daniel Chabert Joncaire varš lķklega fyrstur til aš nżta hluta fallorkunnar fyrir sögunarmylluna, sem hann byggši viš fossana įri 1757. Įriš 1853 hófst gröftur skuršar fyrir ašrennslisvatn aš fyrirhugušu orkuveri nešan fossana. Įriš 1875 tengdist fyrsta hveitimyllan žessu vatnsrennsli og įriš 1881 var fyrsta rafalnum komiš fyrir viš įna. Edward Dean Adams-orkuveriš var tekiš ķ notkun Bandarķkjamegin įriš 1896.

Įriš 1950 sömdu BNA og Kanadamenn um vatnsmagniš, sem mętti leiša frį fossunum til orkuframleišslu og skömmu sķšar voru tvö stór orkuver byggš. Kanadamenn byggšu Sir Adam Beck-Niagaraveriš (182 mW; 1958) viš Queenston ķ Ontarķó. Bandarķkjamenn byggšu Robert Moses-Niagaraveriš (240 mW; 1963) ķ grennd viš Lewiston, New York. Bęši orkuverin eru u.ž.b. 6 km nešan fossanna. Raforkan er aš mestu nżtt ķ išnaši ķ nęrliggjandi borgum.

Sutherlandfoss er į Sušureyju Nżja-Sjįlands nęrri Milfordsundi, en žašan er gott śtsżni til hans.  Hann er 580 m hįr (1904 fet) og var löngum talinn hęsti foss landsins, en Browne fossar eru 843 m hįir (2766 fet).
Sutherlandfoss fellur ķ žremur žrepum, 229m efst, 248m ķ mišju og 103m nešst.  Gangan aš fossunum frį Quintin Public Shelter į Milford stķgnum tekur hįlfan annan tķma.

Gęta veršur žess, aš žaš er mjög śrkomusamt į Nżja-Sjįlandi.

Viktorķufossar eru mešal fegurstu fossa heims ķ Sambesiįnni į landamęrum Sambķu og Simbabve.  Žeir eru 1,7 km breišir og 128 m hįir.
Skozki landkönnušurinn og trśbošinn David Livingstone kom aš fossunum įriš 1855 og gaf žeim nafniš.  Į mįli innfęddra heita žeir Mosi-oa_Tunya, sem žżšir „Žrumandi reykur”. 
Viktorķufossar eru ķ žjóšgöršunum Mosi-oa-Tunya ķ Sambķu.  Ķ Simbabve heitir hann Viktorķufossažjóšgaršur.  Fossarnir eru į heimsminjaskrį UNESCO.

Iguaēu-įin er žverį Paranį-įrinnar og rennur um Brasilķu og Argentķnu. Hśn er u.ž.b. 1210 km löng og kemur upp nęrri strönd Atlantshafsins ķ Sušaustur-Brasilķu, žašan sem hśn rennur nokkurn veginn til vesturs til Paranį-įrinnar. Hśn myndar hluta landamęra landanna. Iguaēufossarnir eru u.ž.b. 24 km frį įrmótum hennar og Paranį-įrinnar. Žeir eru stęrri en Niagarafossarnir og eru mešal mestu nįttśruundra Sušur-Amerķku, rśmlega 60 m hįir, sums stašar ķ tveimur stöllum, annars stašar fleiri og sumpart ķ flśšum. Į žurrkatķmanum skiptast fossarnir ķ tvennt, hvor hluti u.ž.b. 730 m breišur, en į regntķmanum sameinast žeir ķ u.ž.b. 4 km breišan foss.

Gullfoss er ķ Hvķtį, žar sem hann fellur ķ tveimur žrepum nišur ķ Hvķtįrgljśfur, sem eru allt aš 70 m djśp. Efri fossinn er u.ž.b. 11 m hįr en hinn nešri 21 m. Gljśfriš er u.ž.b. 2½ km langt og hefur myndast į sķšustu 10.000 įrum (25 sm į įri). Hvammur ķ gljśfrinu, nokkru nešan Gullfoss, heitir Pjaxi. Ofan Gullfoss eru straumharšar flśšir ķ įnni. Samkvęmt sögnum óšu menn įna žar, žótt ólķklegt sé. Sagt er aš Žóršur Gušbrandsson frį Brattholti hafi bešir sér konu į žeim slóšum yfir įna. Hśn tók vel ķ žaš og sagšist mundu taka honum, ef hann kęmi strax til sķn yfir įna, sem hann gerši.

Įrin 1930 og 1948 komu svo stór flóš ķ įna, aš nešri foss Gullfoss hvarf og gljśfriš fylltist af vatni. Fossinn var ķ eigu Brattholtsbęnda, žegar hann komst ķ hendur erlends fyrirtękis, sem hugšist virkja įna ķ gljśfrinu. Sigrķšur Tómasdóttir, eigandi og įbśandi Brattholts fyrr į 19. öldinni undi žvķ ekki, aš bezti vinur hennar, fossinn, vęri ķ eigu śtlendinga og hyrfi lķklega. Hśn höfšaši mįl gegn fyrirtękinu og fékk Svein Björnsson til ašstošar. Hśn tapaši miklu fé į žessu mįli en fossinn komst aftur ķ eigu Ķslendinga og hefur veriš ķ eigu rķkisins sķšan

Minnisvarši um Sigrķši var reistur ķ gljśfrinu viš nešri bķlastęšin įriš 1978. Hann gerši Rķkharšur Jónsson.

Pjaxi er kjarrhvammur ķ vestanveršu gljśfrinu nešan Gullfoss. Žar er frišsęlt og gróšur fjölskrśšugur. Einstigiš nišur ķ hvamminn krefst varkįrni og er ekki fyrir lofthrędda. Ein kennina um nafngiftina er latneska oršiš „pax”.

Ban Gioc - Detian-fossar eru tveir fossar ķ Quāy Son-į, landamęrunum Kķna og Vķetnam.  Žeir eru ķ karst-hęšum Daxin-hrepps ķ Chongzuo-sżslu ķ Kķna, og Trung Khanh-sżslu ķ Cao Bang héraši ķ Vķetnam, 272 km noršan Hanoi.
Fossarnir falla 30 m.  Žeir eru žrķr og ašskildir klettum og trjįm og drunur žeirra berast langt.  Žeir eru nś fjóršu stęrstu fossar į landamęrum rķkja heimsins į eftir Iguazu-fossum, Viktorķufossum og Niagarafossum.  Nęrri Detian-fossum er Tongling-gljśfriš, sem er einungis ašgengilegt um hellagöng frį samhliša gljśfri.  Žetta gljśfur fannst į nż fyrir skömmu og žar vaxa margar plöntur, sem finnast ekki annars stašar.  Fyrrum notušu ręningjar gljśfriš sem felustaš og enn žį finnast dżrgripir, sem žeir földu žar ķ hellum.
Vegur mešfram fossunum liggur aš vöršu, sem merkir landamęri Kķna og Vķetnam (kķnverska og franska).  Enn žį eru uppi deilur um legu žeirra  į žessum slóšum.

Reichenbach-fossar eru ķ įnni Aare ķ grennd viš Meiringen ķ kantónunni Bern ķ Miš-Sviss.  Heildarfallhęš žeirra er 250 m.  Efri-Rechenbach-foss er er mešal hęstu stórfossa ķ Ölpunum.  Ašgangur aš fossunum er aušveldur meš samnefndri togbraut.

Mikiš dregur śr vatnsrennsli fossanna, žegar vatniš er virkjaš til framleišslu rafmagns.

Fossarnir eru žekktir śr skįldsögu Sir Arthur Conan Doyle um Sherlock Holmes, sem baršist viš erkióvin sinn, Moriarty viš fossana og lét žar lķfiš.

 

Jim Jim foss ķ Kakadu žjóšgaršinum ķ Noršurhérušunum ķ Įstralķu er 200 m hįr.  Jaršvķsindamenn įlķta, aš mestur hluti žjóšgaršsins hafi veriš sjįvarbot fyrir 140 milljónum įra.  Įberandi brśnir og žverhnķpi uršu til viš sjįvarrof og sléttan ofan žeirra var žurrlendi.
Nś rķsa klettabelti 330 m yfir slétturnar allt aš 500 km langa leiš mešfram austurhluta žjóšgaršsins inn ķ Arnhem Land.

Į žurrkatķmanum er hęgt aš aka aš fossinum, 60 km leiš, en sķšustu 11 km eru fęrir fjórhjóladrifnum bķlum.  Į žessum tķma eru fossarnir į svęšinu ekki įhugaveršir, en žegar žeir eru upp į sitt besta, er vegurinn ófęr.

Kaieteur-foss ķ Potaro-įnni ķ Miš-Guiana er vatnsmikill.  Hann er ķ samnefndum žjóšgarši, 226 m hįr, ef nešstu stallarnir eru ekki taldir meš, en 251 m meš žeim, og mešal aflmestu fossa heims.
Kaieteur foss er nęstum fimm sinnum hęrri en Niagara-fossarnir og tvöfalt hęrri en Viktorķufossar.  Mešalrennsliš er 663 rśmmetrar į sekśndu.
Ofan fossins teygist Potaro-sléttan aš fjarlęgum hlķšum Pakaraima-fjalla.  Potaro-įin er žverį Essequibo-įrinnar, sem er mešal lengstu og breišustu fljóta Sušur-Amerķku.

Hinn 24. aprķl 1870 varš brezki jaršfręšingurinn Charles Barrington Brown fyrstur Evrópumanna til aš sjį fossinn.  Hann var aš störfum ķ Brezku-Guiana fyrir rķkisstjórn Breta.  Starfsbróšir hans, James Sawkins, sem starfaši einnig fyrir rķkiš, kom nęstur.
Žeir komu bįšir til Georgetown 1867.

Angel-fossar eru ķ sušausturhluta Venesśela ķ įnni Rķo Churśn. Žeir eru hęstir fossa heims, 979 m hįir, žar sem vatniš fellur fram af hįsléttunni Auvįntepui, sem er hluti af regnskógavöxnu Guiana-hįlendinu. Bandarķskur flugmašur og ęvintżramašur, James C. Angel, fann žį įriš 1935.


Fossar į Ķslandi

 TIL BAKA        Feršaheimur - Garšastręti 36 - 101 Reykjavik - info@nat.is - Heimildir         HEIM