Róm Ítalía skođunarvert,
Flag of Italy


RÓM
SKOĐUNARVERT - ÍTALÍA

.

.

Utanríkisrnt.

Booking.com

Colosseum**Forum Romanum (bls. 209-210).  Lćgđin suđaustan Kapitol, milli Palatin og Esquilin, var ţurrkuđ á 6.öld f.Kr. međ Cloaca Maxima í Tiber.  Hún var síđan notuđ til verzlunar og viđskipta, mannfunda og dóma.  Sesar skipulagđi svćđiđ og Ágústus lét ljúka verkinu eftir sama skipulagi.  Hann og síđari keisarar reistu skrauthýsi, heiđursborg, súlur og styttur, ţannig ađ forum Romanum glitrađi af marmara og gylltum málmi.  Á 6.öld hófst hruniđ.  mannvirkin voru rifin, efniđ notađ í kirkjur eđa ađrar byggingar og ţar, sem eftir var af marmara var brennt í kalk.  Ţegar fariđ var ađ grafa Forum Romanum upp áriđ 1803 (mest eftir 1871), var ţykkt lagsins ofan á rústunum orđiđ allt ađ 13 m.

Öldungahöllin
stendur á rústum Tabularium, sem var skjalasafn ríkisins (byggt 78 f.Kr.).  Neđan hennar, handan Via del Foro, eru rústir ţriggja helgidóma:  Súlnagöng guđanna tólf (til minningar um deyjandi átrúnađ á gođin), Vespasianhofiđ (81 e.Kr.; 3 súlur međ ţverbita) og Concordiahofiđ (upprunalega byggt 366 f.Kr. og endurnýjađ 7 e.Kr. af Tiberiusi).

**Kolosseum, líka kallađ „Flavíska hringleikahúsiđ” er eitt frćgasta mannvirki veraldar.  Ţađ hefur stađiđ á rómverskum tíma sem tákn stćrđar og veldis Rómar.  Vespasian lét reisa 3 hćđir ţess 75 e.Kr. og Titus bćtti einni hćđ ofan á áriđ 80 og stóđ fyrir 100 daga bardagaleikjum viđ opnun ţess (1000 skylmingaţrćlar og 5000 rándýr).  Grunnflöturinn er sporbaugslagađur, lengdaröxull 188 m, ţveröxull 156 m og hćđir 48,5 m.  Í bogaröđunum eru dórískar, jónískar og kórínskar hálfsúlur.  Á fjórđu hćđ eru kórinskar súlur á milli smáglugganna.  Á dróttarsteinunum (efst) stóđu stangirnar, sem héldu segldúknum yfir áhorfendapöllunum.  Fjórir ţrískiptir ađalinn- og útgangar, tveir á ţveröxlinum fyrir keisarann og tveir á langöxlinum fyrir bardagaţrćla.  Áhorfendur komu inn um neđri bogana upp númerađa tröppuganga ađ sćtunum (40-50.000).  Framsta sćtaröđin (podium) var fyrir keisarann, öldungana og vestumeyjarnar.  Leiksviđiđ er 85 m langt og 55 m breitt međ stórum kjallara fyrir lyftitćki, búr o.fl.  Áriđ 404 afnam Honoríus bardaga skylmingaţrćla.  Gota-konungurinn Theoderich mikli afnam dýraat og bardaga milli manna og dýra.  Á miđöldum hrundi hluti veggja Kolosseum í jarđskjálfta.  Rómverski ađallinn notađi rústir Kolosseum sem virki og síđar sem steinnám ţar til Benedikt 14., páfi (1740-58), vígđi ţćr pínu Krists vegna blóđs hinna kristnu píslarvotta, sem hafđi veriđ úthellt ţar.  Kross úr bronzi, sem reistur var á sviđinu 1926, er til minningar um ţađ.  Ţótt ađeins standi eftir u.ţ.b. ţriđjungur af Kolosseum, er ţetta mannvirki stórkostlegt, einkum á tunglbjörtum kvöldum.  Eftir margra ára viđgerđir varr Kolosseum aftur opnađ gestum í heild sinni.

Árelíski múrinn (Mura Aureliane) er 19 km langur tígulsteinamúr međ turnum og hliđum kringum borgina.  Árelíus keisari (272-278) lét reisa hann, ţótt Róm hafi ţá ekki ţurft ađ verjast óvinaárás í 500 ár.  Víđa eru stórir hlutar múrsins standandi, enda hefur margoft veriđ gert viđ hann frá 5.öld.  Sums stađar er hćgt ađ fá sér göngutúr á honum.  Ađalhliđin ađ norđanverđu eru Porta del Popolo, Porta Pinciana, Porta Salaria og Porta Pia.  Ađ austan Porta San Lorenzo og Porta Maggiore.  Ađ sunnan Porta San Giovanni, Porta San Sebastiano og Porta San Paolo.  Ađ vestan Porta San Pancrazio.

**Pantheon er eina heila uppistandandi fornbygging Rómar.  Hún stendur á Piazza Della Rotonda í miđri gömlu borginni.

Góđvinur og herforingi Ágústusar, Marcus Vipsanius Agrippa, lét reisa Pantheon áriđ 27 f.Kr.  Ţađ var oft endurnýjađ, einkum gerđi Hadrian (120-126) vel viđ ţađ.

Ţegar hinn gamli siđur hafđi vikiđ, gaf austurrómverski keisarinn Phokas Bonifatiusi páfa Pantheon og hann vígđi ţađ sem kirkju, Santa Maria ad Maryres.  Viđ innganginn eru 16 12,5 m háar, fornar granítsúlur og fornir bronzslegnir dyravćngir.

Innandyra rís hin forna byggingarlist Rómverja hćst, kúpullinn međ 9 m breiđu kringlóttu opi efst til ađ hleypa inn birtu (augađ).  Áhrif innrýmisins byggjast á samrćmi hlutfallanna í húsinu.  Hćđin er 43,2 m, jöfn ţvermáli hússins.  Hćđ kúpulsins er jöfn hćđ beinu veggjanna, sem hann hvílir á.  Gođastytturnar, sem stóđu eitt sinn í ađalveggskotunum og dýrmćtar skreytingar hurfu í aldanna rás og er víđa ađ finna.  Í öđru skoti til hćgri er gröf Viktors Emanuels II konungs (+1878), beint ţar á móti er gröf Umbertos (myrtur áriđ 1900) og ţar til hćgri er gröf Raffaels (1483-1520).


*Ponte Sant' Angelo (Englabrú).  Hadrian lét byggja hana áriđ 136 e.Kr. og skírđi hana fjölskyldunafni sínu 'Pons Aelius'.  Ţrír miđbogarnir eru fornir.  Fyrrum eina leiđin yfir Tiber ađ Vatíkani.  Áriđ 1668 var hún skreytt međ 10 stórum englastyttum eftir tillögum Berninis.

*Castel Sant' Angelo eđa Mausoleo di Adriano (Englahöll) stendur andspćnis Englabrú á hćgri bakkanum.  Hadrian hóf byggingu hennar áriđ 130 sem grafhýsi keisaranna og Antonius Pius lauk verkinu áriđ 139.  Frá 6.öld notuđu valdhafar í Róm hana sem virki en páfastóll fékk hana áriđ 1379.  Hún varđ ađ föstum brúarsporđi, skreytt ađ utan og međ súlnagangi til Vatíkansins.  Á tíma-bilinu 1870-1901 var hún herstöđ og fangelsi.  Síđan hófst endurbygging og húsiđ var innréttađ sem safn.  Á ferhyrndum sökkli (84 m löngum) stendur hringbygging, 64 m í ţvermál, sem var eitt sinn klćdd marmara.  Í grafhýsum, sem hćgt er ađ skođa, voru jarđneskar leifar keisaranna varđveittar allt til árisins 217 (Caracalla).  Einnig er ţar vopnasafn og líkan af byggingarsögu hússins, sögulegir salir og margar kapellur, dýrgripabúr og bókasafn.  Efst uppi (*útsýni) er bronzstytta af erkilenglinum Mikael, sem höllin dregur nafn sitt af (1752).  Hún var reist til minningar um sýn Gregors mikla, páfa.

**Vatíkanborgin, Stato Della Cittá del Vaticano; Santa Sede = heilagi stóllinn.  Ítalska ríkiđ viđurkenndi hana sem sjálfstćtt borgríki í samningi dags. 11. febrúar 1929, sem var til endurnýjunar öđrum, sem rann út áriđ 1870.  Vatíkanríkiđ er 0,44 km˛ og nćr yfir Péturstorgiđ, Péturskirkjuna, Vatíkaniđ og páfagarđana.  Af u.ţ.b. 1000 íbúum eru 525 ríkisborgarar.  Ţar eru fimm kardínálar, margir stjórnarerindrekar og fulltrúar alţjóđastofnana.

Páfinn eđa heilagur fađir (Pólverjinn Jóhannes Páll frá 1978) er yfirmađur rómversk-katólsku kirkjunnar, sem hefur u.ţ.b. 700 milljónir fylgjenda um allan heim.  Hann er handhafi löggjafar-, framkvćmda- og dómsvalds, sem ćđsti kardínálinn tekur ađ sér í fjarveru páfa.  Páfa til fulltingis starfar stjórnarráđ, sem er ábyrgt gagnvart honum einum.

Fram til 1970 önnuđust sveitir ađalsmanna, falsgreifa, lögreglu og svissneskir sérsveitar-menn lífvörzlu páfa.  Nú sjá Svisslendingarnir einir um hana.  Í lífverđinum eru katólskir Svisslendingar, sem eru valdir á aldrinum 19-25 ára, lćgstir 174 sm og ókvćntir.  Ţjónustutíminn er 2-20 ár.  Nú eru 90 menn í lífverđinum.  Ţeir bera einkennisbúning í litum Medic-páfanna, gula, rauđa og bláa.

Vatíkaniđ hefur eiginn gjaldmiđil (1 Vat. líra = 1 ít. líra), eiginn póstţjónustu (frímerkin gilda í allri Róm), eigin símaţjónustu, dagblöđ og tímarit (ţekktast Osservatore Romano međ 60-70.000 eintaka upplag), útvarpsstöđ (á 35 tungumálum), bílageymslu (100 bílar), brautarstöđ og ţyrlupall.

Fáni Vatíkansins er gul-hvítur međ ţreföldu páfakórónuna og tvo krosslagđa lykla undir á hvíta fletinum (skjaldarmerkiđ).


Eignir páfastóls utan Vatíkansins eru:  Kirkjurnar ţrjár, San Giovanni in Laterano, San Paolo Fuori le Mura og Santa María Maggiori; stjórnarbyggingar páfastóls og sumarhöllin í Castel Gandolfo.  Ţessar byggingar lúta ekki ítölskum lögum.  Páfastóll rekur auk ţess ýmis fjármálafyrirtćki.  Skýrar merkingar eru á svćđum, sem opin eru almenningi.  Hámarkshrađi bifreiđa í Vatíkaninu er 30 km/klst.

*Péturstorgiđ, Piazza di San Pietro.  Via Della Conciliazione opnast inn á Péturstorgiđ, sem er laust viđ bílaumferđ og er eitt af verkum Berninis (1656-7).  Ţađ er 340 m x 240 m og yfir ţví gnćfir mikilfenglegasta kirkja kristninnar međ fjórföldum, hálfhringlaga súlnagöngum (284 súlur og 88 stólpar í dórískum stíl).  Á brjóstriđinu eru 140 stórar dýrlingastyttur.

Á miđju sporböskjulöguđu torginu er egypzkur einsteiningur (25,5m) frá dögum Kalicula (37-41).  Hún stóđ í hringleikahúsi, sem Nero gerđi ađ píslarvćttisstađ međ ofsóknum gegn kristnum (65 e.Kr.).  Báđum megin obeliskunnar eru 14 m háir gosbrunnar (1613-1575).  Móttökuhöll eđa -salur páfa tekur 6.300 manns í sćti eđa 12.000 standandi.  Móttaka er alla miđvikudaga kl 11:00.  Miđar fást alla ţriđjudaga og miđvikudaga kl 09:00 - 12:00 á skrifstofu Vatíkansins (inngangur um Portone di Bronzo).  Móttaka fyrir hópa er á mánudögum frá 09:00 - 12:00.  Gatan til vinstri framan viđ Péturskirkjuna, „Arco Delle Campane”, liggur til Vatíkansins.


**Péturskirkjan, San Pietro in Vaticano er vestantil á Péturstorginu.  Konstantín mikli byggđi gömlu kirkjuna ađ beiđni Sylvesters I, páfa (314-36) yfir gröf Péturs postula.  Hún var vígđ áriđ 326.  Karl mikli var krýndur keisari fyrir háaltarinu í henni fyrir jólin 800.  Krýninguna annađist Leo III, páfi.  Síđar voru fleiri keisarar krýndir ţar.  Kirkjan var ađ hruni komin, ţegar hún var rifin og hafizt handa viđ byggingu nýrrar á tímum Júlíusar II, páfa áriđ 1506 eftir teikningum Bramantes.  Hann hugsađi hana sem jafnarma kross međ miđkúpli.  Ađ honum látnum (1514) tóku ađrir byggingar-meistarar viđ koll af kolli, ţar til Michelangelo kom til sögunnar 1547 og hannađi hvelfinguna (132m).  Skyssur Bramantes og Michelagnlos voru lagđar til hliđar og form latneska krossins tekiđ fram yfir.  Kirkjuskipinu og barokforhliđinni (112 m breiđ og 44 m há) var lokiđ 1614.  Péturskirkjan tekur allt ađ 60.000 manns.  Nćgt ađ fara upp í kúpulinn, sem er tvöfaldur.

*Katakombur hins heilaga Callixtus voru upphaflega opinberlega viđurkenndur greftrunarstađur kristinna manna sem heiđinna og voru nefndar Coemeteria (gríska = hvíldarstađur).  Fram á 9.öld nutu ţessar grafhvelfingar ásamt píslarvottagröfunum almennrar virđingar og ţess vegna var mikiđ af beinum flutt ţađan í kirkjur, sem helgir dómar.  Síđar fóru katakomburnar í niđurníđslu og gamla nafniđ gleymdist jafnvel.  Núverandi nafn er komiđ frá grafstađnum 'Catacumba', sem var viđ San Sebastiano.  Vísindalegar rannsóknir í Katakombunum hófust í lok 16.aldar.  Samkvćmt nýjum niđurstöđum voru Katakomburnar grafhýsi, sem í voru haldnar sálumessur, en ekki griđastađur kristinna á flótta undan ofsóknum eđa til ađ messa.

Skipulag Katakombnanna er mjög einfalt, ţröngir gangar međ líkaskotum upp alla veggi.  Ţeir, sem ekki voru kristnir, létu sér nćgja lítil skot fyrir öskuker.  Skotunum var lokađ međ marmara eđa leirskífum.  Skreytingar (myndir eđa styttur) bera keim af hverjum tíma.

Katakomburnar eru á mörgum hćđum neđanjarđar.  Sérstaklega athyglisverđ er páfahvelfingin (allt frá 3.öld).

 TIL BAKA        Ferđaheimur - Garđastrćti 36 - 101 Reykjavik - info@nat.is - Heimildir         HEIM