Jórdanķa efnahagsmįl,
Flag of Jordan


JÓRDANĶA
EFNAHAGSMĮL

.

.

Utanrķkisrnt.

Booking.com

Efnahagur landsins var į uppleiš fyrir sexdagastrķšiš 1967.  Vesturbakkinn stóš undir žrišjungi tekna landsins.  Eftir strķšiš var žróunin hęgari en į réttri leiš vegna įętlana rķkisstjórnarinnar.  Višskipti jukust milli Jórdanķu og Ķraks ķ strķši žess viš Ķran (1980-90) vegna ašgangsins, sem Ķrak hafši aš hafnarborginni Al-‘Aqabah.

Ķ upphafi studdi Jórdanķustjórn Saddam Hussein, forseta Ķraks, žegar hann réšist inn ķ Kśveit og hernam landiš (1990-91), en féllst į višskiptabann Sameinušu žjóšanna gegn Ķrak, žótt žaš ógnaši efnahag landsins.  Erlend neyšarašstoš hélt Jórdönum į floti og jįkvęš žróun hófst į nż, žegar 200.000-300.000 Palestķnumenn voru reknir frį Kśveit til Jórdanķu, žvķ aš margir žeirra įttu gnęgš fjįr.

Efnahagskreppur hafa oft rišiš yfir.  Skuldastaša landsins hefur veriš erfiš og atvinnuleysi mikiš frį mišjum tķunda įratugi 20. aldar.  Įriš 1997 afskrifušu Bandarķkjamenn eins milljaršs dollara skuld og Alžjóšabankinn veitti Jórdanķu mikla fyrirgreišslu til aš hleypa lķfi ķ efnahaginn.

Efnahagurinn byggist ašallega į einkaframtaki.  Nįmuvinnsla og išnašur standa undir mestum hluta vergrar žjóšarframleišslu, žótt žjónusta eigiš žar lķka drjśgan hlut.  Žótt Alžjóša gjaldeyrissjóršurinn og Alžjóšabankinn hafi reynt aš styšja viš einkaframtakiš, er rķkiš veigamikill ašili aš atvinnulķfinu.  Innanlandsmarkašurinn er smįr ķ snišum og sveiflur ķ landbśnaši eru miklar vegna mismunandi śrkomu.  Fjįrmagnsskortur, pólitķsk ólga ķ žessum heimshluta og mikill fjöldi flóttamanna ķ landinu valda žvķ, aš landiš er hįš erlendri ašstoš.  Mikill fjöldi Jórdana, sem vinna erlendis og senda ęttingjum sķnum heima peninga, er mikilvęg gjaldeyristekjulind fyrir landiš.  Landiš hefur lķka misst margt faglęrt og velmenntaš fólk til nįgrannalandanna.  Nįlęgt 400.000 manns yfirgįfu landiš snemma į nķunda įratugnum en sķšan hefur įstandiš lagazt svolķtiš.  Žessu valda ašallega aukin atvinnutękifęri ķ landinu og minnkandi tękifęri ķ nįgrannalöndunum viš Persaflóann.


Nįttśruaušlindir og išnašur.  Helztu nįttśruaušęfi landsins eru fosfat, pottaska, kalk og marmari en einnig mį finna dólómķt, kaólķn og salt.  Rétt um aldamótin fannst barķt, kvarts, gips og feldspat og vitaš er um einhverjar birgšir kopars, śranķums og flöguolķu.  Mesta išnvęšingin er ķ og umhverfis Amman.  Žungaišnašur landsins byggist ašallega į fosfatvinnslu, olķuhreinsun og sementsframleišslu.  Talsvert er framleitt af matvöru, fatnaši og żmsum neytendavörum.

Langmestur hluti raforkunnar er framleiddur meš olķu og lķtils hįttar meš kolum.  Helzlu orkuverin žrjś, viš Amman, Al-‘Aqabah og Az-Zarga eru tengd.  Ķ lok 20. aldarinnar var nęstum lokiš viš samtengingu rafkerfa allra ašalborga landsins.


Landbśnašur og fiskveišar.  Innan viš 10% landsins eru ręktanleg og flytja veršur inn matvęli til aš fęša alla ķbśana.  Hveiti og bygg eru ašaluppskerurnar į hįsléttunum, žar sem rignir nęgilega og įveituland ķ Jórdandalnum gefur af sér sķtrusįvexti, melónur og gręnmeti (tómata og gśrkur).  Beitiland er takmarkaš og vķšast svo uppblįsiš, aš žaš er vart hęft til beitar lengur.  Beitilandiš hefur lķka minnkaš vegna įveitna og ręktunar įvaxta og ólķfutrjįa.  Brunnar hafa veriš grafnir til aš auka beitaržoliš.  Saušfé og geitur eru mikilvęgustu gripirnir en einnig er talsvert ręktaš af nautgripum, ślföldum, hestum, ösnum, mśldżrum og hęnsnum.

Fjįrmįl.  Sešlabandi landsin annast sešlaśtgįfu (dinar).  Margir innlendir og erlendir bankar starfa ķ landinu.  Rķkisstjórnin hefur tekiš žįtt ķ fjįrmögnun einkafyrirtękja į sviši nįmuvinnslu, išnašar og feršažjónustu.  Žaš į lķka verulegan hlut ķ mörgum stórum fyrirtękjum.  Rķkiš hefur lagt įherzlu į aukna innheimtu tekjuskatts en samt sem įšur eru óbeinir skattar enn žį mesta tekjulindin.  Reynt hefur veriš aš samręma skattakerfiš sparnašarhvetjandi ašgeršum til aš stušla aš aukinni žįtttöku landsmanna ķ fjįrmögnun fyrirtękja.  Erlendar fjįrfestingar og nżting erlends hagnašar hefur veriš undanžegin skatti.

Feršažjónustan tók fjörkipp eftir mišjan tķunda įratug 20. aldar.  Mest er ašsókn vestręnna feršamanna, sem koma til aš skoša biblķuborgirnar ķ Jórdandalnum.  Tekjurnar eru oršnar veigamikill hluti efnahagslķfsins.

Višskipti.  Helztu śtflutningsvörur landsins eru fosfat, pottaska og įburšur.  Jórdanķa flytur mest inn af vörum frį Ķrak, BNA og ESB (matvęli, vélbśnašur, farartęki og eldsneyti).  Veršmęti śtflutningsins hefur vaxiš en višskiptajöfnušurinn er enn žį óhagstęšur.  Hann er jafnašur meš erlendri fjįrhagsašstoš, lįnum og öšrum fjįröflunarleišum.  Žótt hann hafi veriš mikill, hefur feršažjónustan, innstreymi fjįr frį Jórdönum starfandi erlendis og styrkir frį öšrum arabalöndum dregiš verulega śr honum.

Samgöngur.  Vegakerfi landsins er ekki stórt ķ snišum en allir ašalvegir landsins eru meš bundnu slitlagi.  Žaš tengir ašalborgir landsins og nęr til nįgrannalandanna.  Ein ašalleišin er Amann-Jarash-Ar-Ramtha-žjóšvegurinn, sem tengir Jórdanķnu og Sżrland.  Leišin frį Amman um Ma’an til hafnarborgarinnar Al-‘Aqabah er mikilvęgasta leišin til sjįvar.  Frį Ma’an liggur eyšimerkurvegur um Al-Mudawwarah til Sįdi-Arabķu.  Amman-Jerśsalemvegžjóšvegurinn liggur um Na’ur og um hann liggur leiš fjölda feršamanna.  Rķkiš rekur Hejaz-Jórdanķujįrnbrautina frį Dar’a ķ noršri um Amman til Ma’an ķ sušri.  Aqaba-jįrnbrautin tengist Hejaz-Jórdanķubrautinni ķ Bant al-Ghul.  Einnig tengir jįrnbraut Dar’a ķ noršri viš Damaskus ķ Sżrlandi.

Konunglega jórdanska flugfélagiš bżšur millilandaflug vķša um heim.  Millilandaflugvöllur Alia drottningar viš Al-Jizah, sunnan Amman, var opnašur 1983.  Einnig eru minni millilandaflugvellir  viš Amman og Al-Aqabah.

 TIL BAKA        Feršaheimur - Garšastręti 36 - 101 Reykjavik - info@nat.is - Heimildir         HEIM