Perú sagan III,
Flag of Peru


PERÚ
 SAGAN III

.

.

Utanríkisrnt.

Booking.com

Brokkgengt lýđrćđi.  Oscar Benavides, hershöfđingi (1933-39), var eftirmađur Sánchez.  Honum tókst ađ endurvekja trú fólksins á efnahag landsins.  Hann leiddi líka hćttulegar landamćradeilur um hafnarborgina Leticia viđ Efra-Amasónfljótiđ og landrćmu, sem veitti ađganga ađ fljótinu, viđ Kólumbíu til lykta.  Samkvćmt samningum frá 1922 hafđi Perú látiđ Kólumbíu ţessi svćđi eftir en trassađ ađ skila ţeim.  Benavides vildi komast hjá stríđi og Kólumbíumenn fengu yfirráđin.  Hann dró úr áhrifum APRA-flokksins međ ţví ađ lýsa hann ólöglegan og leggja forsprakka hans í einelti.  Í forsetakosningunum 1939 studdu apristar Manuel prado, sem var bankamađur og kominn af ađalsmannafjölskyldu í Lima.

Í síđari heimsstyrjöldinni studdi Perú BNA, leyfđi bandamönnum afnot af flugvöllum og höfnum og seldi ţeim eldsneyti, bađmull og málmgrýti.  Áriđ 1942 rauf Perú stjórnmálasamband viđ öxulveldin og sagđi ţeim stríđ á hendur 1945.  Í stríđinu tókst Perúmönnum ađ komast ađ hagstćđum samningum um landamćrin ađ Ekvador, sem ţeir höfđu ráđist inn í, međ stuđningi Bandaríkjamanna.

Síđari heimsstyrjöldin var ekki einungis efnahagslega hagkvćm Perúmönnum, heldur vakti hún vonir um raunverulegt lýđrćđi í landinu.  Prado lét undan almenningsálitinu og studdi frambođ José Luis Bustamante y Rivero, lögfrćđings og frjálshyggjumanna frá Arequipa, til forsetakjörs.  Hann var ađallega fulltrúi samtaka miđ- og efristéttarfólks.  APRA, sem var orđinn löglegur flokkur á ný, fékk meirihluta í neđrideild ţingsins og helming sćta í efrideild.  Bustamante framfylgdi sjálfstćđri stefnu og apristar hćttu stuđningi viđ hann.  Ţeir stóđu fyrir misheppnađri uppreisn í Callao og forsetinn bannađi flokkinn.

Einrćđi Manuel Odría.  Manuel Odría, hershöfđingi, hrifsađi til sín völdin í október 1948 á ţeim forsendum ađ forsetinn vćri of linur í baráttunni gegn róttćklingum og greip til harđra ađgerđa gegn apristum.  Haya de la Torre leitađi hćlis í kólumbíska sendiráđinu, ţar sem hann hélt til í 5 ár áđur en hann fór úr landi.

Einveldisskeiđ Odría var pólitískt stöđugt og velmegun var endurreist.  Kóreustríđiđ á fyrri hluta sjötta áratugsins hleypti lífi í útflutning málmgrýtis og erlend fjárfesting jókst.

Afturhvarf til lýđrćđisstjórna.  Í kosningunum 1956 studdi Odría Manuel Prado til sigurs til annars kjörtímabils hans gegn Belaúnde Terry.  Í ţessum kosningum gekk fjöldi aprista til liđs viđ ţjóđarflokk Belaúnde.  Prado tók viđ efnahagskreppu frá Odría og skipađi Pedro Beltrán fjármálaráđherra.  Ráđstafanir hans leiddu til 4˝% aukningar vergra ţjóđartekna.  Fiskiđnađurinn tók fjörkipp en indíánar, sem áttu ekkert land til ađ erja og fátćklingar í borgum létu ekki af ţrýstingi sínum.

Áriđ 1962 var pólitísk spenna í hámarki og enginn ţriggja forsetaframbjóenda fékk nćgilegt magn atkvćđa og ţinginu var faliđ ađ skera úr um úrslitin.  Herinn hrifsađi völdin og nćsta ár stuđlađi hann ađ ţví ađ flokkur Belaúnde fékk sigur í kosningunum.  Belaúnde lofađi ađ finna lausnir á efnahags- og félagslegum vandamálum.  Lög um eignarnám ónýtts og vannýtts lands voru samţykkt 1964 og tveimur árum síđar búiđ ađ endurúthluta talsverđum landsvćđum.  Stjórnin vann ađ ţróun í ţéttbýli og sveitarfélögum og uppbyggingu áveitukerfa og skipulagđi nýja vegi.  Indíánar voru hvattir til ađ nema land viđ austurrćtur Andesfjalla.  Nýir háskólar voru stofnađir og baráttan gegn ólćsi var hert.

Herstjórn 1968-80.  Herinn ţvingađi Belaúnde til afsagnar 3. október 1968.  Herstjórnin undir stjórn Juan Velasco Alvarado handsamađi stjórnmálamenn stjórnarandstöđunnar og afnam pólitískt frelsi.  Hinn 9. október ţjóđnýtti stjórnin eignir Alţjóđlega olíufélagsins og olli ţar međ erfiđleikum í viđskiptum viđ BNA.

Áriđ 1969 fylgdu frekari ađgerđir í efnahagsmálum, sem juku enn á stirđleika í viđskiptum milli BNA og Perú.  Jarđskjálftinn, sem reiđ yfir Norđur-Perú 31. maí 1970, olli gífurlegu tjóni og ógnađi fjárhagslegu jafnvćgi í landinu.

Herstjórnin vann sér fylgi međal smábćnda vegna skiptingar lands, sem var sumpart nýtt undir samyrkjubú ríkisins, einstaklinga eđa indíánasamfélaga.  Mikiđ ávannst í áveitumálum og mikiđ landflćmi var gert rćknunarhćft.  Fiskveiđar voru styrktar en asjósan hvarf af miđunum 1972 vegna áhrifa El Nino.  Útflutningur fiskafurđa hrundi og olli miklu efnahagsáfalli.  Áriđ 1973 ţjóđnýtti stjórnin fiskimjölsverksmiđjur landsins og undir stjórn ríkisfyrirtćkisins Petroperú jókst útflutningur olíu og olíuafurđa.

Menntunarátak var hafiđ í samrćmi viđ lög frá árinu 1972.  Ţađ lagđi áherzlu á skólakerfi frá „vöggu til grafar”.  Ţar var kveđiđ á um jafnrétti kvenna til names, stofnun skóla í sveitum landsins, sjálfstćđi háskóla og viđurkenningu indíánatungnanna quechua og aymara í skólunum í Andesfjöllum austan miđhluta landsins (Sierra).

Herstjórnin ritskođađi fjölmiđla og lokađi nokkrum útvarpsstöđvum og dagblöđum til ađ koma í veg fyrir gagnrýni á hina hörđu einrćđisstjórn og tók nokkrar einkareknar sjónvarpsstöđvar eignarnámi.  Lögđ var áherzla á viđskipti viđ Kina í ţeirri von ađ hćgt vćri ađ selja kínverjum járngrýti og fiskimjöl.  Hvatt var til japanskra fjárfestinga.  Vináttusamband viđ Sovétríkin leiddi til stofnunar sendiráđa Austantjaldsríkja í Perú.

Samdráttur í útflutningi fiskimjöls og lćkkađ heimsmarkađsverđ á kopar markađi endalok efnahagsbatans og erlendar skuldir jukust vegna umbóta í landbúnađi og uppbyggingar í kopar- og olíuvinnslu.  Ný herstjórn tók viđ völdum 29. ágúst 1975 undir stjórn Francisco Morales Bermúdez, hershöfđingja, fyrrum ráđherra efnahags- og fjármála.  Stefna stjórnarinnar sveiflađist stöđugt vegna sífelldra mannaskipta.  Morales hallađist ađ hógvćrri hćgri stefnu.  Hann sleppti tökunum á landbúnađnum og skilađi fiskiđnađnum til fyrri eigenda.  Námuvinnslan var einkavćdd og hvatt var til erlendrar fjárfestingar.

Lýđrćđislegir stjórnarhćttir á ný.  Moralesstjórnin lagđi áherzu á ađ endurvekja stjórn samkvćmt stjórnarskránni og ţing, sem var kosiđ í almennum kosningum í júní 1978 kom saman til ađ semja nýja stjórnarskrá.  Apristar voru fjölmennastir á ţingi og Haya de la Torre var kosinn forseti.  Nýja stjórnarskráin tók gildi 12. júlí 1979.  Kosningar voru haldnar í maí 1980 og Fernando Belaúnde Terry var kosinn til forseta á ný.  Flokkur hans var í meirihluta í samsteypustjórn.  Hann skilađi dagblöđunum, sem herstjórnin hafđi tekiđ eignarnámi, til fyrri eigenda.  Fjöldi ályktana var samţykktur til efnahagsumbóta og minni afskipta stjórnvalda en ţessar ađgerđir dugđu ekki til ađ draga úr vaxandi efnahags- og stjórnmálakreppu.  Frjálsleg stefna Belaúnde í markađsmálum leiddi til aukins innflutnings, lćgra heimsmarkađsverđ á ađalútflutningsvörum landsins, háir vextir á alţjóđlegum lánamörkuđum og skađleg áhrif El Nino 1982-83 sköđuđu efnahag landsins gífurlega.  Ţessar ađstćđur voru frjór jarđvegur til uppvaxtar skćruliđasamtaka nýmaóista Sendero Luminoso og Tupac Amaru, sem kostuđu ríkiđ stórfé vegna baráttunnar gegn ţeim og tjónsins, sem ţau ollu.  Verđbólaga jókst stöđugt og náđi 3240% frá júní 1980 til júlí 1985.  Efnahagur landsins var í rúst og gjaldmiđillinn sol var lagđur niđur og inti tók viđ 1986.

Í kosningunum 1985 gerđi APRA sér mat úr ástandinu og kom forseta úr sínum röđum ađ í fyrsta skipti.  Ţetta var hinn ungi og ađlađandi Alan García Pérez.  Hann stuđađi alţjóđasamfélagiđ međ yfirlýsingu sinni, ađ Perú myndi ađeins verja 10% af útflutningsverđmćtum landsins til ađ greiđa niđur erlendar skuldir, sem námu US$ 14.000.000.000.-.  Heimaviđ tók hann stöđu međ ţjóđinni og reyndi ađ koma hjólum efnahagslífsins í gang á ný.  Hann stóđ gegn mannréttindabrotum í baráttunni gegn skćruliđum, beitti sér gegn eiturlyfjasölu og reyndi ađ auka samhygđ ţjóđarinnar.  Alţjóđagjaldeyrissjóđurinn lýsti ţví yfir, ađ hann gćti ekki veitt landinu frekari lán fyrr en García breytti stefnu sinni í endurgreiđslu lána og sýndi fram á bćttan efnahag og jók ţannig á hörmungarnar í landinu.  Forsetinn ţjóđnýtti bankana 1987 og dró ţannig mjög úr vinsćldum sínum.  Í lok kjörtímabilsins var verđbólgan stjórnlaus, allsherjarverkföll lömuđu atvinnuvegina og flokkur García sleit sambandi viđ hann.

Kosningarnar áriđ 1990 fóru fram í skugga óđaverđbólgu og styrjöld viđ skćruliđa og eiturlyfjasala.  Naumt var á mununum milli Mario Vargas Llosa (demókrata; Fredemo) og Alberto Fujimori (Breytingar 90).  Mario Vargas Llosa, rithöfundur, bođađi harđar ađgerđir gegn verđbólgunni, sem ollu fátćklingum í landinu verulegum áhyggjum.  Fujimori, sem sigrađi í kosningunum, náđi miklu fylgi međ gagnrýni á stefnu Vargas Llosa.  Ţó liđu ekki meira en tvćr vikur frá ţví ađ hann tók viđ embćtti, ađ hann greip til ađgerđa, sem voru ekki mildari en ţćr sem hann hafđi gagnrýnt.  Međal ţess, sem stjórn hans greip til, var ađ hćkka verđ á benzíni um 3000%.  Ađgerđir stjórnarinnar dugđu til ađ ná verđbólgunni niđur í eđlilegt horf en ţćr bitnuđu mest á hinum fátćku.

Í apríl 1992 studdi herinn Fujimori í hallarbyltingu, sem gerđi honum kleift ađ leysa upp ţingiđ.  Nýtt ţing var kosiđ í kjölfariđ og ný stjórnarskrá var samin.  Fujimori beitti hinni nýju frjálshyggjustefnu og einkavćddi ríkisnámurnar og önnur ríkisfyrirtćki.  Hann státađi líka af góđum árangri í baráttunni gegn skćruliđum og herinn handsamađi Abimael Guzmán Reynoso, leiđtoga Sendero Luminoso 1992.  Hann stóđ líka fyrir skyndiinnrás hersins í bústađ japanska sendiherrans, ţar sem Gupac Amaru-félagar héldu tugum gísla.  Fujimori sigrađi í kosningunum 1995.  Hann var sakađur um spillingu og stjórnarhćtti, sem samrćmdust ekki stjórnarskránni, ţegar hann var kosinn til ţriđja kjörtímabilsins áriđ 2000.  Stjórn hans hrundi síđar sama ár, ţegar yfirmađur leyniţjónustunnar, Vladimiro Montesinos, var dćmdur fyrir ađ múta öldungardeildarţingmanni.  Alejandro Toledo var kosinn forseti áriđ 2001.

 TIL BAKA        Ferđaheimur - Garđastrćti 36 - 101 Reykjavik - info@nat.is - Heimildir         HEIM