|
 Pétursborg
í Norðvestur-Rússlandi er við ármynni Neva við austurenda
Finnskaflóa. Hún er önnur
stærsta borg landsins, mikilvæg hafskipahöfn og hét Leningrad á árunum
1924-1991. Hún er að mestu á bökkum árinnar og eyjum hennar.
Skipgeng fljót og skurðir tengja hana við Kaspíahaf og Hvítahaf
og líka við árnar Dnepr og Volgu.
Höfnin er ísilögð frá nóvember til Apríl en ísbrjótar
halda siglingaleiðum til hennar og annarra stórra innanlandshafna opnum. Borgin er einnig miðstöð
viðskipta og iðnaðar. Raforkan
er unnin úr jarðhita og kjarnorku.
Talsvert er um skipasmíðar og framleiðslu raftækja, vélabúnaðar
og tækja, landbúnaðartækja, pappírs, húsgagna, vefnaðar og fatnaðar,
tóbaks, leðurvöru og efnavöru.
Víða
um borgina eru mikilfenglegar hallir, s.s. Vetrarhöllin, sem er ríkulega
skreytt barokbygging (1762). Hún
var vetrarsetur rússnesku keisaranna fyrir byltinguna 1917 og hýsir nú
einstakt safn listmuna hvaðanæva að.
Dómkirkja hl. Ísaks var byggð á árunum 1768-1858.
Dómkirkja Péturs og Páls var byggð á árunum 1712-33.
Sumarhöll Péturs I, keisara.
Bygging yfirstjórnar sjóhersins.
Virki Péturs og Páls var byggt 1703.
Elzta bygging borgarinnar var notuð sem fangelsi fyrir pólitíska
fanga á tímum keisaranna.
Í
Pétursborg eru rúmlega 1700 almenningsbókasöfn. Hið stærsta er M. E. Saltykov-Shchedrin, sem var stofnað
1795 og hýsir rúmlega 28,5 milljónir bóka.
Þar er líka ríkisháskólinn (1819), aðrar mennta- og rannsóknarstofnanir
og u.þ.b. 200 vísindastofnanir. Rússneska
safnið hýsir mikið af rússneskri list og Kazandómkirkjan er heimsóknar
virði. Fjöldi leikhúsa
prýðir menningarlífið, s.s. Kirovleikhúsið, sem er þekkt fyrir óperur
og ballett, og Pushkinleikhúsið.
Sagan.
Upprunalega stóð sænskt virki á borgarstæðinu.
Pétur 1, keisari, vann staðinn árið 1703 og lét reisa virki
Péturs og Páls auk virkisins í Kronshtadt.
Hann skipaði svo fyrir, að þar skyldi reist ný borg, sem bæri
nafn verndardýrlings hans, hl. Pétri.
Borgin átti að vera vestræn útilits og „gluggi að Evrópu”.
Árið 1813 flutti keisarafjölskyldan frá Moskvu til Pétursborgar. Síðar á 18. öldinni fjölgaði íbúunum og borgin tók
sess meðal menningarborga Evrópu.
Á valdatíma Alexanders I voru mýrarnar þurrkaðar til að
auka byggingarými og Íbúafjöldinn tvöfaldaðist.
Hafnarbætur á 19. öld ýttu undir iðnvæðingu.
Fátækt
iðnverkafólksins var mikil andstaða við hóglíf hirðarinnar og
skapaði óánægju og óeirðir. Efnt
var til uppreisna í desember 1825 og árið 1905 hófst uppreisn við
Vetrarhöllina. Byltingin
1917 hófst í Krohshtadtvirkinu, sem var til varnar höfninni og bolsévíkar
hófu uppreisn sína í borginni í október sama ár.
Árið
1914 breytti Nikulás II þýzka nafni borgarinnar, St. Petersburg, í
Petrograd, sem var þjóðlegra, eftir að Rússar lýstu yfir stríði
við Þjóðverja. Árið
1918 var Moskva gerð að höfuðborg aftur.
Þegar Lenín dó, 1924, var borgin nefnd Leníngrad í minningu
hans. Eftir síðari
heimsstyjöldina og tap baltnesku héraðanna óx mikilvægi Leníngrad,
þar sem hún var eina höfn landsins í Vestur-Evrópu. Hún var vettvangur mikilla bardaga í styrjöldinni og Þjóðverjar
héldu henni frá seinni hluta ársins 1941 fram í janúar 1944.
Nálega 1.250 þúsund íbúanna létust í bardögum eða úr
hungry og pestum og rúmlega 10.000 byggingar eyðilögðust meira og
minna. Eftir endurreisn var
gamla nafn borgarinnar, Pétursborg, tekið upp 1991.
Íbúafjöldinn var áætlaður 4.468.000 árið 1990.
Mynd: Vetrarhöllin. |
