Serbía sagan,
Flag of Serbia and Montenegro


SERBÍA
SAGAN

.

.

Utanríkisrnt.

Booking.com

300 f.Kr.                stofnuđu Grikkir nýlendur m.a. í núverandi Cavtat og Trogir og Föníkíumenn m.a. í Budva.  Frá ţessum nýlendum var rekin verzlun viđ illýra inni í landi.

229-228 börđust Rómverjar viđ illýrska sjórćningja og náđu smám saman fótfestu á allri strandlengjunni.  Via Egnatia var lagđur milli Rómar og Saloniki.  Bćir eins og Pula í Ístríu, Salona í Dalmatíu, Sirmium viđ Sava og Bitola í Makedóníu áttu lifđu ţá sitt blómaskeiđ.

395 e.Kr.                var Rómarveldi skipt.  Serbía, Makedónía, Svartfjallaland og meiri hluti Bosníu fell til hins Aust-rómverska ríkis og aukinna áhrifa frá Konstantínópel fór ađ gćta.

500-700 fluttust slavneskir ţjóđflokkar frá Dnjepr-svćđinu til landsins.  Ţá hurfu víđast menjar um rómverska byggđ, nema međ ströndum fram.

830                         stofnađi Vlastimir prins fyrsta serbneska ríkiđ, 'Raska', sem Búlgarar lögđu undir sig áriđ 917, en var Caslav prins endurreisti ţađ síđan og stćkkađi, ţannig ađ ţađ náđi yfir Zeta, núverandi Svartfjallaland.

910                         varđ Tomislav konungur í Króatíu, sem átti sitt blómaskeiđ á 10. og 11. öld, ţar til Ungverjar náđu henni undir sig áriđ 1102.

976                         var fyrsta Makedóníuríkiđ stofnađ af Samuilo keisara, en 40 árum síđar lagđi Konstantínópel Serbíu og Makedóníu undir sig.

1159                       braust út uppreisn í Novi Pazar undir stjórn Stefans Nemanja (1169-96) og lauk međ stórsigri uppreisnarmanna.  Stefan var af Nemanja höfđingjaćttinni, sem leiddi hiđ serbneska miđaldaríki til mesta blómaskeiđs ţess.  Sonur hans, Stefan Provencani var krýndur konungur (1194-1224) Serbíu.  Hann lýsti kirkju Serbíu sjálfstćđa undir stjórn bróđur síns, Rastko, sem síđar var tekinn í dýrlingatölu.
  Rastko var hinn fyrsti, sem ritađi serbo-króatísku.  Nálćgt 850 voru hin helgu rit ţýdd úr grísku á kýrillísku af munkinum Kyrillos, sem kom frá Grikklandi til Ohrid  Alla nćstu öld uxu veldi og áhrif Serbíu undir stjórn Urosar (1243-76), Milutins (1281-1321) og reis hćst undir stjórn Dusan (1331-55), sem lagđi undir sig alla Serbíu, vann Makedóníu alla leiđ til Saloniki og Skopje og var krýndur sar yfir Serbum og Grikkjum.  Kodex Kusans er međal ţýđingarmestu lagabálka samtíđarinnar.  Klaustur og kastalar voru reistir víđa um ríkiđ og vitna enn ţá um auđlegđ og vald Serba.

1389                       var örlagaríkt ár, ţegar Tyrkir gjörsigruđu serbneska herinn í orrustu á Kosovosléttunni norđan Skopje.  Tyrkirnir voru harđskeyttir og kćfđu allar tilraunir til sjálfstćđis í fćđingu.  Mörgum kirkjum og klaustrum var breytt í moskur, listaverk eyđilögđ og kalkađ yfir freskamyndir.  Í upphafi 15. aldar tryggđu Feneyjar sér mestan hluta Adríahafsstrandarinnar, en Tyrkir náđu Dalmatíu undir sig áriđ 1460.

1500-1800                höfđu öll slavnesku ríkin glatađ sjálfstćđi sínu.  Landiđ ólgađi í bćndauppreisnum, sem voru allar bćldar niđur.  Snemma á 19.öld reyndi Napóleon ađ stofna ríkiđ Illýríu, sem nađi yfir Króatíu, Slóveníu og Dalmatísku ströndina, en ţađ tókst ekki ađ festa ţađ í sessi.

1807                  brauzt út fyrsta stóra uppreisnin gegn Tyrkjum undir stjórn Karadjordje.  Eftir 9 ára stríđ var hún bćld niđur.  Áriđ 1815 stjórnađi Milos Obrenovic nýrri uppreisn, sem leiddi til sjálfstćđis hluta hins serbneska ríkis, sem varđ ađ sjálfstćđu furstadćmi.

1855                       voru uppi fyrstu áćtlanir um lagningu járnbrautar frá Belgrad suđur ađ Adríahafi.  Fjalllendiđ á leiđinni var ţröskuldurinn, sem ţćr strönduđu á, ţannig ađ göngin (254) voru ekki grafin fyrr en á árunum 1952-1976.  Heildarlengd brautarinnar milli Blegrad og Bar er 114,5 km og hún nćr upp í 1000 m hćđ yfir sjó á köflum.  Mala-Rijekabrúin er 201 m há og 500 m löng og ţar međ hćsta járnbrautarbrú Evrópu.  Stundum verđur ađ fella niđur ferđir vegna slćmra veđurskilyrđa í fjöllunum.

1878                       Sjálfstćđi Svartfjallalands og Serbíu var viđurkennt á Berlínarfundinum, en Bosnía-Herzegóvína lá undir Austurríki/Ungverjaland, sem Slóvenía og Slóvenía tilheyrđu ţá ţegar.

1903                       stóđu Makedóníumenn ađ Ilinden-uppreisninni og lýstu yfir stofnun Krusevo-lýđveldisins, sem stóđ ađeins í 14 daga.

1912                       Balkanstríđin leiddu til endanlegs hruns Tyrkjaveldis.

1914                       myrti serbneskur stúdent, Gravrilo Princip, ríkiserfingja Austurríkis/Ungverjalands 28. júní í Sarajevo.  Austurríki/Ungverjaland lýstu yfir stríđi á hendur Serbíu og fyrri heimsstyrjöldin brauzt út. 

1918                       Eftir friđarsamningana var stofnađ konungsríki Serba, Króata og Slóvena, sem hlaut viđurkenningu í Versalasamningunum.

1929                       leysti Alexander konungur upp ţingiđ og innleiddi einrćđi međ ađstođ hersins.

1934                       var Alesander myrtur, ţegar hann dvaldi í Marseille.  Peter II tók viđ ófullveđja.

1941                       Spennan milli hinna sundurleitu ríkja Júgóslavíu slaknađi ekki.  Stjórnin hafđi samiđ viđ möndulveldin og var hliđholl ţeim.  Uppreisn var gerđ, ţegar hún ćtlađi ađ undirrita samning viđ ţau í Vín 27. marz 1941.  Ţessi uppreisn var tilefni innrásar Hitlers í landiđ 4. júlí.  Júgóslavar veittu vopnađ viđnám undir forystu Josip Bronz Tító.  Í nóvember 1943 var sett á laggirnar bráđabirgđastjórn.  Eftir frelsun Júgóslavíu yfirtók ţjóđarráđiđ völdin, sem útlagastjórnin hafđi fariđ međ.

1945                       29. nóvember var fyrsta sambandslýđveldi alţýđunnar stofnađ, sósíalískt samfélag jafnrétthás fólks.  Ný stjórnarskrá tók gildi 30. janúar 1946.

1947                       tók fyrsta fimm ára áćtlunin gildi og Júgóslavía fékk Ístríu frá Ítölum, landiđ norđan Trieste, eyjarnar Cres og Losinj og höfnina í Zadar.

1949                       sleit Júgóslavía Kominform-sambandinu viđ Rússa og viđskiptasamstarfi viđ Sovjetríkin og önnur austantjaldsríki.  Júgóslavar sigruđust á vandamálum sínum eftir stríđiđ og leituđu samstarfs og styrks hjá vestrćnum ríkjum.

1959                       tók gildi stjórnarskrárbreyting, sem fól í sér framleiđsluráđ.  Sama ár var gerđur Balkansáttmálinn viđ Grikki og Tyrki.

1961                       Bandalagslausu ţjóđirnar héldu fyrsta fund sinn í Belgrad.

1970                       Ţjóđernishreyfingar Króata voru gerđar aflvana međ hreinsunum í flokksstjórn.

1971                       var gerđ víđtćk breyting á grundvallarlögunum, sem leiddi af sér heildstćđa stjórn, forsetaráđ og endanleg útfćrsla stjórnarskrárinnar tók gildi 11. janúar 1974.

1980                       féll Tító frá, 88 ára.

1983                       var Júgóslavía orđin eitt skuldugasta ríki Evrópu.  Alţjóđagjaldeyrissjóđurinn greip inn í ađ kröfu skuldaeigenda og knúđi stjórnvöld til ađ reyna ađ ná tökum á efnahagsmálum landsins.  Sjálfstjórnarkerfiđ í Júgóslavíu var ţegar komiđ lengra á braut markađsvćđingar en í flestum öđrum Austantjaldsríkjum en var samt sem áđur allt of lokađ, m.a. vegna ţess, ađ einokun komst á laggirnar, ţegar miđstýringin hvarf.  Tregđa serba í markađsvćđingu skrifast ađallega á reikning Stalínista og úreltra framleiđsluađferđa.

Serbar stóđu frammi fyrir annarri ógn, ţegar hrun einokunarađstöđu og stefnu kommúnista blasti viđ og frjálslyndari öfl fćrđu sig upp á skaftiđ.  Ţeir eru dreifđastir um öll fyrrum lýđveldin og óttuđust, ađ stöđu ţeirra yrđi ógnađ, ţar sem ţeir voru í minnihluta, ef fjölflokkakerfi tćki viđ af kommúnistaflokknum.  Albanski minnihlutinn fór ţegar fram á fullgilda ţátttöku í stjórn landsins eđa sjálfstćđi ella.  Slobodan Milosevic, fyrrum viđskiptafulltrúi,  notfćrđi sér ţessa stöđu til ađ komast til valda međ ađstođ kommúnistaflokksins í upphafi árs 1986.  Hann stjakađi stjórn Ivans Stambolics frá völdum međ kröfu um afnám skrifrćđisstjórnar.  Hann bauđ áćtlunum ríkisstjórnarinnar um aukiđ frelsi í efnahagsmálum birginn og kynnti mun hćgari breytingar.  Áriđ 1990 breytti stjórnarskránni vegna sjálfstćđisbrölts lýđveldanna, sem urđu ekki nema nafiđ eitt.  Ţegar Serbía neyddist til ađ almennar, fjölflokka kosningar í desember 1990, var kommúnistaflokkurinn skírđur sósíalistaflokkur Serbíu (SPS).  Hann kom út međ mikinn meirihluta á ţingi (Skupstina).   Međ yfirráđum yfir fjarskiptum og fjölmiđlum tókst Milosevic ađ koma í veg fyrir myndun stórra andstöđuflokka.

Tregđa Milosevics viđ ađ innleiđa fjölflokka kerfi tafđi ţróun í ţá átt í öllum fyrrum lýđveldunum.  Ţetta gerđi stjórninni líka ókeift ađ skipuleggja breytingar í stjórnmála- og efnahagslífinu  Lýđrćđislegir leiđtogar neituđu ađ leggja blessun sína yfir kúgunina í Kosovo.  Enn frekari árekstrar ollu síđan falli kommúnista í janúar 1990 og nćstu tólf mánuđi geisađi borgarastyrjöld.

Stefna serba í styrjöldinni byggđist á ţví ađ vernda sérhagsmuni lýđveldisins og jafnframt sérhópa serba í öđrum hlutum fyrrum Júgóslavíu.  Hernarđarađgerđirnar í ţessa veru voru skipulagđar međ hagsmuni sósíalistaflokksins í huga.  Ţegar Slóvenía og Króatía hótuđu ađ segja sig úr ríkjasambandinu 25. júní 1991, kom til 10 daga bardaga milli Júgóslavíuhers, sem var ađ mestu skipađur serbum og Svartfellingum og landvarnar- og varaliđs Slóveníu.  Júgóslavneski herinn varđ ađ hörfa međ lafandi skottiđ og serbar létu ţar viđ sitja, ţar sem fáir serbar bjuggu í Slóveníu.  Ţeir skiptu sér ekki af sjálfstćđisyfirlýsingu Makedóníu í september 1991 af sömu sökum.  Króatía og Bosnía-Herzegóvína voru annađ mál.  Ţar voru serbar 14% og 31% íbúanna.  Serbía studdi ţessa serba í borgarastyrjöldinni til ađ ná hlutum ţessara lýđvelda undir sig.

Hlutar Króatíu viđ landamćri Bosníu og Vojvodinahérađs voru gerđir ađ lýđveldinu Serbía Krajina.  Króatíska borgin Vukovar gafst upp fyrir serbum í nóvember 1991.  Í janúar 1992 var komiđ á vopnahléi milli serba og ţjóđvarđliđs króata fyrir tilstilli Sameinuđu ţjóđanna, sem tóku viđ gćzlu á stríđssvćđunum.

Serbar sameinuđu nokkur svćđi í  Bosníu í marz 1992 og kölluđu lýđveldiđ Bosníu-Herzegóvínu.  Ţá brauzt út hatrammt stríđ milli stuđningsmanna stjórnar Bosníu, króatískra hersveita, sem voru ađ reyna ađ efla samstöđu međal króata og króatíska meirihlutans í Bosníu, og serbneskra ađskilnađarsinna.  Straumur flóttamanna jókst gífurlega, ţegar serbneskar sveitir hófu útrýmingu annarra ţjóđerna til ađ ná fótfestu á blönduđum svćđum.  Bosníska höfuđborgin, Sarajevo, var umsetin serbneskum herjum frá maí 1992 til desember 1995 og íbúarnir liđu ómćldar ţjáningar og tjón.

Hinn 27. apríl 1992 var ný Júgóslavía stofnuđ á landsvćđi Serbíu og Svartfjallalands.  Höfuđborg ţess varđ Belgrad.  Ţetta nýja ríki fékk ekki viđurkenningu alţjóđasamfélagsins í heild vegna stríđsrekstrar í öđrum fyrrum lýđveldum landsins.  Hert var á viđskiptabanni Sameinuđur ţjóđanna frá 1991 og ţađ olli hrađri efnahagshnignun í ţessu nýja ríki.  Milosevics tókst ađ sigra í kosningum í desember 1993, ţrátt fyrir sívaxandi andstöđu vegna harđrćđisins, sem hann hafđi leitt yfir ţjóđina.  Sósíalistaflokkurinn var áfram stćrsti flokkurinn í ţinginu og tókst ađ mynda ríkisstjórnir međ öfgafullum ţjóđernissinnum međ loforđum um stuđning viđ sjálfstćđiskröfur minnihlutahópa serba í Króatíu og Bosníu.  Áriđ 1994 myndađi Milosevics stjórn međ andstćđingum sínum, lýđrćđisflokknum til ađ koma sér í mjúkinn hjá alţjóđasamfélaginu.  Hann hélt aftur af hernum, ţegar króatar réđust inn á hertekin svćđi Krajina sumariđ 1995 og drápu eđa ráku alla serba á brott.  Margir ţeirra settust ađ í Kosovo og Vojvodina.  Serbar létu líka hjá líđa ađ koma löndum sínum til hjálpar, ţegar samtök króata og múslima (bosnía) létu til sín taka.

Uppgjöf Bosníuserba í kjölfar afturhvarfs Serbíu frá stuđningi viđ ţá og ţrýstingur Sameinuđur ţjóđanna neyddi ţá til ađ undirrita samninga í Dayton í Ohio, BNA, í desember 1995.  Milosevic studdi ţessa samninga og fékk ţar međ mörgum ţáttum viđskiptabannsins aflétt.  Hann komst lengra á ţessari braut 1996 međ ţví ađ draga úr herstyrk serba og skila aftur hernumdu landi í Austur-Sóveníu. 

Ríkisstjórn Milosevics hóf umbćtur í efnahagsmálum í janúar 1994.  Tekiđ var til hendinni í framleiđslu- og markađsmálum og svarti markađurinn gerđur nćstum óvirkur.  Undir niđri vann Milosevics og sósíalistaflokkurinn ljóst og leynt ađ ţví ađ halda völdum, ţrátt fyrir yfirgnćfandi andstöđu.  Sósíalistaflokkurinn komst aftur til valda eftir kosningarnar 1996 međ samvinnu viđ ađra flokka.  Stjórnin varđ síđan ađ viđurkenna stórkostleg kosningasvik.  Milosevic beitti efnahagsađgerđum, sem mögnuđu verđbólgu og glćpi og ollu pólitískri morđöldu.

Sósíalistar héldu áfram ađ beita pólitískum kúgunum og reyndu mjög á sambandiđ viđ Svartfellinga, sem vildu fyrir alla muni ađlagast alţjóđaviđskiptum og efnahagsmálum sem allra fyrst.

Milosevic var rekinn frá völdum sem forseti Serbíu en kom málum ţannig fyrir, ađ hann var kosinn forseti sambandsríkisins í júli 1997.  Í stjórnarandstöđukosningum í september sama ár var Milo Djukanovic kosinn forseti Svartfjallalands.  Ţingmenn Svartfellinga á sambandsţinginu urđu áhrifalausir og sambandsríkiđ varđ nafniđ eitt.

Átökin í Kosovo.  Versnandi ástand í Kosovohérađi var hćttulegt viđkvćm jafnvćgi innanlands og ógnađi ímynd serba á alţjóđavettvangi.  Áriđ 1989 hóf forsprakki Albana í Kosovo, Ibrahim Rugova, friđsamleg mótmćli gegn afnámi heimastjórnar hérađsins.  Róttćkari mótmćlendur en Rugova fengu byr undir báđa vćngi, ţegar alţjóđasamfélagiđ neitađi ađ taka tillit til ađstćđna í Kosovo viđ samningaborđiđ í Dayton.  Ţađ var víst, ađ breytingar á ástandinu ţar myndu leiđa til hernađarátaka.  Áriđ 1996 kom frelsisher Kosovo fram á sjónarsviđiđ.  Hann gerđi í fyrstu óreglulegar árásir á lögreglustöđvar og jók ađgerđir sínar hćgt og bítandi, ţannig ađ ţćr voru orđnar ađ fullvaxinni byltingu áriđ 1998.  Gagnađgerđir serbnesku stjórnarinnar til ađ endurheimta yfirráđ sín í hérađinu leiddu til hörmulegra grimmdarverka og öldu flóttamanna.  Sívaxandi áhyggjur á alţjóđavettvangi drógu ekki úr sókn serba gegn frelsishernum, sem náđi hámarki í febrúar 1999.  Samningaviđrćđur, sem stofnađ var til í Rambouillet í Frakklandi, fóru út um ţúfur og ţá greip NATO til loftárása á hernađarleg skotmörk í Serbíu.  Viđbrögđ serba voru ţau, ađ reka hundruđ ţúsunda Albana út úr Kosovo til Albaníu, Makedóníu og Svartfjallalands.

Eftir margra vikna loftárásir og margar miđlunartilraunir Rússa og Finna samţykkti Serbíustjórn ađ setjast ađ samningaborđi í júní.  Serbneskar hersveitir héldu frá Kosovo ásamt flestum serbneskum íbúum svćđisins og Albanarnir snéru til baka.

Sambandi serba og Svartfellinga hrakađi stöđugt eftir 1992 og tilraunir til ađ komast ađ samkomulagi um landamćri Svartfjallalands og Króatíu á Prevlakaskaga fóru út um ţúfur vegna afskipta hagsmunaađila í Belgrad.  Svartfellingum misbauđ ć meir drottnunargirni serba í sambandsríkinu og tregđu ţeirra í efnahagsumbótum.  Hernađarađgerđir Júgóslavíuhers í Bosníu og Króatíu urđu til ţess ađ Svartfellingar kölluđu sinn hluta hersins heim.

Áriđ 1997 kom til uppgjörs, ţegar sósíalíski demókrataflokkurinn í Svartfjallalandi klofnađi í hópa stuđningsmanna Milosevics og andstćđinga hans.  Gjáin breikkađi, ţegar vinur og stuđningsmađur Milosevic, Momir Bulatovic, féll fyrir Milorad Djukanovic í forsetakosningum.  Djukanovic hóf strax sjálfstćđar ađgerđir og umbćtur og innan árs höfđu Svartfellingar dregiđ sig út úr flestum áhrifastöđum innan ríkjasambandsins.  Nýi forsetinn gagnrýndi líka ađgerđir serba í Kosovo og óttađist, ađ Milosevic beitti Svartfellingar ţrýstingi, ţegar hann vćri búinn ađ jafna um Albana.  Ţessi afstađa Djukanovic kom ekki í veg fyrir loftárásir NATO á Svartfjallaland, ţví ađ fjarskipta- og hernađarmannvirki í Bar voru sprengd í loft upp.

Milosevic var handtekinn á heimili sínu í Belgrad 2. apríl 2001 fyrir spillingu og stríđsglćpi. Alţjóđadómstóllinn í Haag og Sameinuđu ţjóđirnar krefjast framsals hans samkvćmt alţjóđalögum.

 TIL BAKA        Ferđaheimur - Garđastrćti 36 - 101 Reykjavik - info@nat.is - Heimildir         HEIM