Grnlandsvetur annar kafli,

RIJI KAFLI

GRNLANDSVETUR
eftir Mattias Koglbauer
hundasleum um heimsskautssvi


ANNAR KAFLI
VINTRAFLUG ME FLUGFLAGI SLANDS

.

.

Utanrkisrnt.

Grnland, strsta eyja heimsins, 2.175.600 km.  seyjan norurhjara.  Takmark vkinga og hvalaveiara, landknnua og vintramanna.  Eyja andstnanna, ar sem radarskermar kanna himinhvolfi og hbli flks eru neanjarar, ar er risaherstin Thule, sem kostai 1,3 milljara dollara, ar er herstin Camp Centruy, heil borg undir snum.  Henni er s fyrir orku til ljsa, hita og annarra arfa me kjarnakljfi.

standi er lkt austurstrndinni.  ar ykist flk hlpi, ef a finnur veiikofa og kertisstf, egar a er veiiferum. Hn er oftast girt lagnaars, sem gerir samgngur sj oft erfiar sumrin og tekur alveg fyrir r veturna.  ar eru margir lengstu fjara heimsins og um sigla risavaxnir borgarsjakar milli snarbrattra grantfjalla.

g tla a segja ykkur svolti fr Austur-Grnlandi, sem tiltlulega fir Mi-Evrpubar ekkja.  g tla ekki a minnast Vestur-Grnland, sem er svo auvelt a nlgast me reglubundnum tlunarferum.  anga flykkjast lka feralangar hvananva a, stanza stutt og kynnast v ltt hinu hefbundna lfi banna og spilltri nttru landsins.  Grnland er eyja hinnar miskunnarlausu og sveigjanlegu nttru og hinna glavru og hjlpfsu Grnlendinga, sem tala enn ml inta og um ar eirra rennur enn ltt ea menga bl inta.  eim er illa vi a vera kallair eskimar.  a or er komi r indnamli og ir:  S, sem borar hrtt kjt.  Grnlendingar hafa aldrei nefnt sig essu nafni, heldur:  Inuit, sem ir maur.  g tla lka a segja ykkur fr eim - vinum mnum Austur-Grnlandi, sem nota enn hkeipa og hundaslea til a afla sr og snum lfsviurvris.  ar ba enn hraustir veiimenn, sem leggja sig vosb, httur og hrakninga heimsskautsvetrarins til a ala nn fyrir sr og snum.  a hefur lti veri skrifa um , v a eir eru ekki innan gilegrar seilingar fjlmila og rithfunda, sem eiga greian agang a Vesturstrendingum, sem ba vi allt ruvsi og ntmalegri lfsskilyri.  g tla ekki a segja ykkur fr flki, sem br ntzkulegum fjlblishsum, vinnur fribandavinnu verksmijum ea stundar ntma saufjrrkt ea annan bskap.  a liggur einhver dularfull hula yfir Grnlandi, sem heyrir sldinni til.  ar hafa ekki fari fram miklar rannsknir sekjunni, tt vita s a jkullinn s allt a 3400 m hr og essi firnastra saun rur miklu um veurfar Evrpu.  A ru leyti hefur ftt veri afhjpa.  a er etta Grnland, sem g tla a heimskja.

Svfandi sui hreyflum flugvlarinnar (DC-3) barst inn faregarmi til okkar.  Nstu tvo til rj klukkutmana var ekkert markvert a sj t um gluggana, v a sland var a baki og Grnland langt framundan.  Flugvlin sveif yfir tilbreytingarlausri aun shafsins.  Nokkrir borgarsjakar, sem risu htt upp r haffletinum og vrpuu lngum skuggum, voru eina tilbreytingin.  Flugvlin okkar var hin fyrsta langan tma, sem rauf einangrun byggarinnar 71N vi Scoresbysund.  ar er hvorki flugvllur n flugryggistki, enginn radar, enginn flugturn, aeins spillt nttran.  Landslagi er si lagur fjrur me borgarsjkum, shryggjum og vindbarinn snjrinn.  arna vera flugvlarnar a lenda.  Eitt var a , sem var mikils viri og sefai hyggjurnar af lendingunni - slenzka hfnin.  slendingar eru srstaklega hlynntir flugi og eiga frbra flugmenn.  Lklega er skringarinnar a leita v, a eir hlupu yfir jrnbrautattinn samgnguruninni og stigu beint af hestbaki um bor flugvlarnar.  a voru essi flugvkingar, sem nnuust okkur n.  etta var ekki fyrsta skipti, sem g flaug me slenzkri flugvl.  ri 1957 lentum vi katalnaflugbti me slenzkri hfn rngum Alpafiri Grnlandi eftir vintralegt og hrikalegt aflug r 3000 m h.  g f alltaf hjartsltt, egar g hugsa til ess.  var n lendingin malarvellinum eyjunni Kulusuk barnaleikur hj v.  Mr var lkt innan brjsts n og egar g flaug til Grnlands fyrsta skipti.  g var geysispenntur.  var a vegna alls hins nja og ekkta, en nna vaknai uggur brjsti mr vegna bnaarins, sem g hafi meferis.  Yri hann ngur til a halda lftrunni mr um hvetur noran heimskautsbaugs?

g hallai mr aftur stinu og hugsai til alls tilstandsins sustu tvr vikurnar.  a voru fjrtn dagar til undirbnings og var a tvega allt, sem til urfti eim tma.  Framar llu var g a lta undirba myndavlina mna fyrir allt a -50C.  etta geri g allt a venjulegum vinnudegi loknum.  Vegna hins stutta fyrirvara vissi varla nokkur sla, hva til st, svo a g hringdi kvldi fyrir brottfrina til nokkurra ttingja og vina:

Hall.  Sll Hans.  g tla bara a segja r, a g er frum til Grnlands morgun.
HVERT?
Til Grnlands.
Nna um hvetur?
J.
Ertu snarur?
Nei.
Hver fer me r?
g fer einn.
Jja, svo ert endanlega binn a missa glruna, tt viljir ekki viurkenna a, heyrist lgt og mulega hinum endanum.

Hall.  Er etta keiluspilasalnum?  etta er Hias.  i urfi ekki a reikna me mr nstu tvo mnui.  g flg til Grnlands morgun.
a var leitt, en ga fer samt.
akka r fyrir.           
Heyru annars, sagiru Grnland?
J.
Hva viltu anga?
Ferast hundaslea.
Hva segiru?  a geturu gert hrna.  Ertu ekki bara a fara skafr?  etta er allt of httulegt.  San heyri g hann muldra barminn:  Hann fr sig rugglega fullsaddan nna.

mean g var a pakka niur hringdi sminn:
Sll Hias.  Heyru, geturu ekki komi og bora me okkur sunnudaginn?
Nei, en krar akkir.  g flg til Grnlands morgun.
Nna, vetrarkuldanum? Aha, n skil g.  ert n meiri nautnabelgurinn.  eir eru sagir afburagestrisnir, Grnlendingarnir, og hann smellti gm.
Hvaa hugarrar eru etta?  g er a fara veiifer.
Lttu ekki svona.  g hef s myndirnar nar af kvenflkinu arna.  Star stelpur.  verur a segja mr alla ferasguna, egar kemur aftur.  Gangi r allt haginn, bless.

g snri mr aftur a undirbningnum.  a virtist harla vonlti a tla sr a koma essu llu annig fyrir, a farangurinn yri ekki yngri en 20 kg.  Myndavlarnar og filmurnar einar vgu nlgt 5 kg og hvernig ttu hin 15 klin a duga mr til alls kyns tiveru mismunandi verum og hrkugaddi tvo mnui?  Auk ess vissi g alls ekki, hva bei mn.  a var heldur ekki hughreystandi a hlusta r vina minna um a lta af essari rhyggju og fara hvergi.

g var binn a kvea a fara til Grnlands a vetri til, hva sem tautai og raulai, og g mundi ekki losna vi essa hugsun fyrr en a v afstnu.  g lenti smu astu, egar g var 15 ra, eftir a hafa s kvikmynd Dr. Franks, Hi hvta vti Piz Palu.  Fjalli Piz Palu lt mig ekki frii fyrr en g var binn a pakka niur og hjla til Pontresina til a klfa aleinn alla rj tinda ess.  a var ln mitt, a hpur svissneskra fjallgngumanna gekk fram mig kolsprungnum Morteratschjklinum og leyfi mr a slst hpinn.  a er oft skammt milli ris og glapris.  vissi g ekki, hvr mrkin lgu og v essum svissnesku vinum mnum miki a akka.  g held, a g ekki essi mrk nna og hef sett mr a vira au.

a er mr enn undrunarefni, hvernig mr tkst a troa llum tbnanum einn sjpoka og einn bakpoka.  Hva sem v lei, st g n me ba yfirhitari flugstinni Kastrpflugvelli, klddur llum mnum ftum bi yzt og innst.  Flugvlinni til Reykjavkur hafi seinka um eina klukkustund vegna veurs.  Brtt lei mr sem g vri efsta palli gufubai.  Fyrst komu nokkrir svitadropar, sem uru smm saman a lkjum.  Einhvern tma las g, a mannslkaminn vri meira en 70% vatn og tri v tpast , en nna vissi g, a a var satt.  Svitinn bogai af mr eins og vatn r hripi.

Loksins kom brottfarartilkynningin.  Vi ttum, samkvmt tlun, a leggja af sta kl. 15:00, en n var klukkan orin 19:00.  g drst a hliinu og sndi farmiann minn.  Vegabrfi takk.  J, auvita - vegabrfi mitt.  g seildist ofan veski.  ar va a ekki.  Ekki heldur brjstvrunum.  Rassvasarnir voru ekki bara tmir, heldur lka rakir af svita.  g rtai handfarangrinum, myndavlatskunni og llum vrum, dr upp kynningarrit, minnisbl, brf, heimilisfng, reikninga, allt anna en vegabrfi.  Smm saman uru fggur mnar a yfirstganlegri hindrun hliinu og lng bir myndaist fyrir aftan mig.  ngjukliur mrgum tungumlum magnaist.  g fri mig til hliar og byrjai leitina n.  g snri llum vrum vi.  g gat ekki tra v, a g vri ekki me vegabrfi.  A lokum sannfrist g um, a a vri hvorki vsum mnum n handfarangri.  a hlaut a vera annahvort sjpokanum ea bakpokanum.  g tndi allt upp r eim og a myndaist str hrga vi hlii.  Flki hltur a hafa undrazt ll au skp, sem g dr upp r eim.  Vegabrfi mitt var ekki heldur ar.  g skildi hrguna eftir og hljp hendingskasti a nsta sma og hringdi til vinar mns, sem g hafi dvalizt hj Kaupmannahfn.  Sminn hringdi og hringdi en enginn svarai.  a leit t fyrir, a Grnlandsfer mn mundi enda hr Kastrp, v a flugi fr Reykjavk til Grnlands var tla daginn eftir.  g st arna, alveg rkula vonar og ralaus me smtli hendinni, egar skyndilega var svara.

Hall.  Stelzer hr.
Wilfried, etta er Hias.  g er vegabrfslaus ti flugvelli.  Athugau n fyrir mig, hvort a er jakkanum, sem g skildi eftir hj r.
Sekndurnar uru a mntum og spennan jkst.
v miur Hias
minn.  a er ekki ar.
Ekki?  hltur a a vera feratskunni.  J, n man g.  a er rugglega ar.
Mnturnar uru a eilf og taugarnar voru a bresta.  Faregarnir undruust reiuhrguna vi hlii, sumir hristu hausinn en arir gengu hj me meaumkunarsvip.
Hias, g ver a valda r vonbrigum.  a er ekki heldur tskunni.
J, en einhvers staar hltur a a vera.  g hefi ekki komizt til Danmerkur n ess. Kannski er a milli bkanna og dagblaanna gestaherberginu nu, Wilfried.
Tminn og svitinn reyttu kapp og mlli ekki milli sj hvor hefi betur.  Geshrringin hafi btt nokkrum teningssentimetrum vi svitalkina, svo a eir voru forttuvexti.  Loksins heyrist rdd r smtlinu aftur:
g fann a.  g kem strax blnum.  Bddu vi aalinnganginn.

Myndum vi sigra barttunni vi tmann?  g tr dtinu aftur pokana, lt vega inn og bei spenntur eftir Wilfried.  Nokkrir sbnir faregar voru enn a tnast um bor.  g ttist vita, a Wilfried mundi ekki sl af leiinni, tt hann tti httu a f sekt fyrir of hraan akstur.  v var hann svona lengi leiinni?  Voru ll umferarljs rau?

Loks s g rauan bl koma tveimur hjlum fyrir horn, svo a vldi hjlbrunum.  Wilfried stkk t g veifai vegabrfinu sigri hrsandi.  g reif a, kvaddi og aut af sta eins og hinn vondi vri hlum mnum.

Vi hlii st hlaupahjl vibragsstu fyrir mig og g renndi mr methraa a dyrunum, snarai mr um bor og hurinni var skellt hla mr.

g fr a velta fyrir mr, hversu miklir gallagrpir essi vegabrf eru raun og veru.  g hafi ori fyrir barinu eim reisvar ur.  Fyrsta atviki tti sr sta, egar g var 14 ra sni.  g hafi stroki r skla me eim setningi a ferast til Sviss.  jrnbrautarstinni Buchs vi landamrin upphfust erfileikar mnir, ea llu heldur landamravaranna.  g var bi peninga- og vegabrfslaus en hafi hins vegar ng af framtakssemi og bjartsni skunnar.  egar g st frammi fyrir landamraverinum, setti g upp slkan sorgarsvip, a g hefi geta hrrt stein til meaumkunar, og gaf san svo harmrungna lsingu astum mnu, a g fr nstum sjlfur a grta.

Aumingja frnka, sem bj alein Rapperswil, - essi hjartahlja kona -, l dausjk og tti sk heitasta a f a sj mig ur en kalli kmi.  g veit ekki, hvort a var af meaumkun me frnku ea vegna eymdarsvipsins mr, a g fkk brabirgaheimild til a fara inn landi, en bersnilega hafi g slegi rtta strengi.
ri 1940 tlai g til Noregs til a starfa ar sem leisgumaur fjallgngum.  Morgun nokkurn k g fr
Graz heim til Murzzuschlag, pakkai niur tskurnar og fr fram til Vnar eftir hdegi.  g var a kaupa mr lestrarefni til ferarinnar jrnbrautarstinni Vn, egar g heyri essa tilkynningu htalarnum:  Vill herra Matthia Koglbauer, faregi svefnvagni til Berlnar, gjra svo vel a koma strax a miaslunni.

Hva var n a?  g ttaist hi versta.
r hafi gleymt vegabrfinu yar heima.  Hvert eigum vi a senda a?
Til htels Excelsior Berln, krar akkir.
etta kostai riggja daga bi Berln.

Framansagt er hreinn barnaleikur mia vi a, sem gerist 1959.  var g a koma fr Grnlandi til slands.  Vegabrfi mitt var trunni og ess vegna gilt.  a olli v, a tlendingaeftirliti vildi ekki hleypa mr fr bori.  N vildi svo til, a skipi tti a fara slipp Reykjavk til vigerar og ar mtti enginn vera um bor.  g var sem sagt a fara fr bori en mtti ekki stga land.  Hva tti a gera?  tti g a lta mig hverfa?  etta var trlegt stand.  a var alveg rtt, passinn minn var ekki lengur gildi.  Hann hafi veri fullgildur til agangs a llum heimsins lndum fyrir nokkrum vikum.  g vissi svo sem fyrir Grnlandsfrina, a hann myndi renna t mean ferinni sti, en g hafi bara ekki tma til a lta framlengja gildistmann fyrir brottfr.  g hugsai , a g yri bara a taka afleiingunum og n var komi a eim.  etta voru grtbroslegar astur.  g held fullri alvru, a mr hefi veri sni aftur til Grnlands, ef fundizt hefi skip lei anga.

g hlt a hafa sofna t fr essum hugrenningum, v a g hrkk upp vi tilkynningu um millilendingu Glasgow, ar sem tankar vlarinnar yru fylltir me eldsneyti og faregar gtu fengi sr hressingu flugstinni.

Einhver bankai xlina mr:  Hello, old boy.  How are you?
g snri mr vi og s kunnuglegt andlit.  g hafi s ennan mann einhvers staar Grnlandi, en hvar?
ur en g gti komi upp ori, sagi essi rauskeggjai nungi:  Remember Angmagssalik?
Hello Niels, how are you? sagi g og sl hann kumpnlega xlina.  N mundi g allt.  r voru far ngjustundirnar, sem vi hfum tt hj honum ri 1959.  eir eru n meiri gablin essir Danir, sem hafa tengzt Grnlandi.
Vi rifjuum upp endurminningar og skluum sleitilega.  Niels sagi mr, a hann dveldi ekki lengur Angmagssalik, heldur Jakobshavn vesturstrndinni, og a hann vri lei til Danmerkur orlof.
A lokum kvaddi g Neils og fr minjagripaverzlunina og keypti nokkur pstkort.  A vernju skrifai g heimilisfngin fyrst.  G var a ljka vi hi sasta, egar aftur var klappa xlina mr:  Wont you go to Reykjavik  The plane is already starting up.
Almttugur!  Flugvlin var a fara.

g fleygi kortunum og peningum fyrir frmerkjum bori og tk svo til ftanna.  Sastur um bor aftur.  g hlammai mr lafmur sti mitt og hugsai til vina minna heima, sem fengju skrifu pstkort.  Hva myndu eir halda?  Svitinn rann strum straumum.  ur en g lagi af sta var g binn a setja mr eina reglu, sem g tlai ekki a brjta, hva sem bjtai.  g tlai a hreyfa mig hgt og lti llum essum ftum.  ess sta var g a hlaupa aftur og aftur eins og g tti lfi a leysa til a missa ekki af flugvlinni.  N var ekki urr rur mr.  Mannskepnan er sannarlega a mestu leyti vatn!

Eini aljlegi flugvllurinn slandi, Keflavk, var snvi akinn og skaldur vindur nddi um mig svitastokkinn.  essi flugvllur er einnig bandarsk herst.  Vi frum me rtum til Reykjavkur og kum gegnum teljandi snjskafla.  Upp r snvi ktu umhverfinu trnuu hraunhraukar.  a var gileg tilfinning a hugsa til ess, hva gerast mundi, ef blstjrinn missti vald blnum einhverjum skaflinum og vi hfnuum ti hrauni.

Klukkan var orinn rj eftir mintti, egar g lagist til hvldar Htel Sgu.  ti geisai strhr, svo a ekki s t r augum.  Fjrum klukkustundum sar vaknai g og leit t um gluggann.  g tri varla mnum eigin augum. a hellirigndi og allur snjr var horfinn.  Allt umhverfi borgarinnar var huli ykkum okubkkum.  a leit sannarlega ekki t fyrir, a flogi yri til Grnlands nstunni.

g skrei upp aftur, feginn hvldinni og steinsofnai.  g blessai okuskin huga mr.  au framlengdu dvlina hlju htelherberginu a minnsta kosti um einn dag.  a rigndi allan daginn.  g hafi engin hlfarft fyrir svona blauta rkomu meferis og var v a hrast innandyra.  Handan vi torgi, sem blasti vi htelglugganum mnum, var skli.  Brnin ar ltu ausandi rigninguna ekki sig f og komu t til leiks alla vega litum regnftum hverjum frmntum.  au voru svo litskrug, a g gleymdi grmyglu veursins, egar au birtust.  Svona er slenzki veturinn.  Alveg eins og g hafi gert mr hugarlund.  Nlg Grnlands og eyjaloftslagi valda vafalaust hinum ru verabreytingum.

Nsta dag hafi stytt upp, en hvassviri olli v, a allar flugsamgngur lgu niri.  g snddi morgunver matsalnum efstu h htelsins og hafi a tilfinningunni, a roki mundi feykja okkur, sem ar vorum, t hafsauga.  a voru harla litlar lkur til Grnlandsflugs slku veri, v a r eru rnar htturnar, sem teknar eru slkum ferum, tt vont veur btist ekki vi.  ess vegna er aldrei lagt af sta, nema veurhorfur su einsnar.

g k leigubl niur a hfn til a anda a mr fersku sjvarlofti.  Mr ykir alltaf gaman a vira fyrir mr  iandi athafnalfi ar og ra vi sjmennina.

gisdtur bru linnulaust hafnargrunum, svo a gusurnar gengu yfir , og stormurinn dreifi anum yfir alla hfnina.  g tk nokkrar myndir og rlti san tt a mibnum.  Me saltbrag munni gekk g um aalverzlunargturnar og leit barglugga.  Allt einu viju tveir menn sr a mr og vrpuu mig:  Amerikansk?  fengisefurinn sveif mig.  Ikke amerikansk, svarai g, Austria, strige, btti g snarlega vi.  eir hfu greinilega ekki bizt vi a hitta Austurrkismann hr um hvetur.  eir tku mig milli sn og annar seildist djpt niur vasa sinn og dr upp flsku, sem hann skrfai tappann af og rtti upp a nefi mnu.

Skol, sagi g og saup rsklega .  Skrambi var etta sterkt, g ni varla andanum.  Auvita komst g ekki hj a spa nokkrum sinnum af flskunni.  eir tluu tpast anna en murml sitt, en okkur tkst samt a skilja hvern annan.  Vi lukum r flskunni stundarfjrungi miri gangstttinni um hbjartan daginn.  Vi hfum aldrei szt ur og litlar lkur v, a leiir okkar lgju saman aftur.  ar sem eir voru bir undir hrifum, fannst mr eir svolti umkomulausir og gat v ekki reist eim fyrir a koma mr svona opna skjldu.  g hafi meira a segja svolti gaman af essu atviki.

Eftir hdegi heimstti g Hskla slands til a kynna mr betur frtt, sem hafi birzt blunum stuttu fyrir brottfr mna a heiman.  ar var fjalla um venjumikinn hafs milli Grnlands og slands.  anddyri H st margt ungmenna.  etta var allt myndarlegt og snyrtilegt flk, sem talai slenzku.  g gekk eftir ganginum og vonai, a g hitti einhvern, sem g gti spurt til vegar.  opnuust dyr og maur fimmtugsaldri, klddur frakka og me hatt, kom ljs.  g varpai hann og sagi honum erindi mitt.  sta ess a svara mr strax, bau hann mr inn skrifstofu sna.  Hann fr r frakkanum, lagi fr sr hattinn og bau mr sti strum leurhgindum.

a kom brtt ljs, a hann var rektor hsklans.  Hann frddi mig tarlega um standi Grnlandshafi.  a komu enn annig vetur, a sinn rak alla lei a slandsstrndum og stundum slddust hvtabirnir me honum.  slenzkar frsagnir af vintralegum bardgum vi hvtabirni, sem engu kviku eiru, heyru ekki bara fortinni til.  San ri 1890 hafi ekki mlzt svona mikill s vi norurstrnd slands, bilinu 4/10 - 6/10.  a var mikil htta , a afskekkt byggarlg yru samgngulaus fram ma ea jn, og v var lg mikil herzla a koma anga matvlum, lyfjum og brennsluolu.  slenzkir og bandarskir veur-, jkla- og haffringar ltu sig mli skipta og fylgdust grannt me run ess.

N flugum vi yfir hafsbreiu, sem teygi arma sna alla lei a norurstrnd slands.  Vi vorum lei til Grnlands.  huga mnum var etta flug t vissuna.  Hva og hvar mundi g bora kvld og nstu tvo mnui?  Hvar fengi g hsaskjl?  Hafi g rek og ol til a bja Grnlandsvetri birginn?  Hvaa hitastig skyldi rkja arna essum rstma?  Var tbnaur minn ngilegur til a g stist kuldann?  Hvernig skyldi mr vera teki bygginni essum rstma?  Hvernig fer, ef veiin er rr og einum munni meira a fa?  Hva um a, g marga ga vini ar eins og Niels verzlunarstjra, Hansen verkfring og sast en ekki szt Christiansen pstmeistara, sem kann zku.  g kynntist essum smamnnum fyrir tveimur rum, egar g kom fyrst til Scoresbysunds.  Einhver eirra mundi taka vi mr.  rtt fyrir a var tal spurningum og vafaatrium svara, en eins og st, fll allt skuggann fyrir aalatriinu:  Lendingunni!

Flugvlin lkkai flugi smm saman.  Framundan birtist strandlna yfir sjndeildarhringnum.  egar g skoai hana sjnauka, ttist g kenna fjllin sunnan Scoresbysunds.  a kom lka heim og saman vi flugtmann.  Vi vorum bnir a vera u..b. rj klukkutma lofti.  Fjllin uru greinilegri og strndin frist nr og brtt sst til jkulsins handan fjallanna.  Skmmu sar strukum vi yfir fjallsbrnir me risavxnum snjhengjum og milli eirra voru djpir, snvi aktir einmanalegir dalir.  sjlfrtt, en n rangurs, leitai auga a einhverjum merkjum um mannabygg.  a er varla hgt a tra v, a hr geti rifizt dr, enda eru suurfjll Scoresbysunds svo grursnau, a jafnvel saunaut, sem eru ekki vandltar skepnur, finnast ar ekki.  N beygi vlin og hallaist nokku.  Vi a vknuu hinir fjrir faregarnir og litu svefndrukknum augum t um sjna.  a kviknai blik augum eirra.  etta var Grnland, heimaland eirra.  maurinn stinu fyrir framan mig snri sr vi og augu okkar mttust.  g fann mr, a hann vildi segja mr eitthva.

Dejligt, dejligt, sagi gamli maurinn stlega, benti t og brosti ngjulega.
Dejligt, dejligt, sagi g og kinkai kolli.  g veit ekki enn hva etta or ir, en gat mr ess til, a hann vri a segja:  Sju.  Er Grnland ekki dsamlegt land? Og er Scoresbysund ekki fallegasti blettur jarrki?  g fr nstum hj mr frammi fyrir svona mikilli tthagast.

N lkkuum vi flugi inn Scoresbysund.  A sumarlagi sigla strfenglegir borgarsjakar um fjrinn, en nna var hann frerabndum landa milli og ekki sst dkkan dl nema nokkra punkta, sem hreyfust og lktust helzt maurum.  Flugvlin okkar stefndi essar stir og vi spenntum stislarnar.  Nokkrum mntum sar, er vi komum nr, breyttust maurarnir menn og hundaslea.  Vi flugum hring til a tta okkur astum.  g greip stislarnar til a ganga r skugga um, a allt vri lagi, v a etta yri engin venjuleg lending.  a kmi ljs nstu mntum, hvort allt gengi vel.

Flugstjrinn rsti stjrnvlinn og vi lkkuum enn flugi.  N tti a lenda.  Nei, ekki enn .  Vi yfirlugum.  Eitthva var ekki hreinu enn .  Vi utum rtt yfir hfum eirra, sem biu snum og hurfu snjkfi kjlfar okkar.  Vi flugum vum hring til nsta aflugs.  Spenningurinn jkst.  g herti enn stislunum.  N dr flugmaurinn r eldsneytisgjfinni og vi lkkuum flugi aftur.  Brtt s g vel niur sinn og enn frum vi near.  g fann smhnykk og svo hvarf ll sn, egar lausamjllin yrlaist upp og umlukti flugvlina, sem nam svo staar.  Var etta allt og sumt?  g skammaist mn fyrir kvann og hjartslttinn.  Flugstjrinn hafi lent jafnmjklega og mir leggur barn vggu.  Lokum var skoti fr og dyrnar opnuust.  Hundalfur og mannaml barst inn.  g stkk t og st fimmta sinn grnlenzkri grund.  En g var vibinn astunum, sem rktu etta skipti.  Kuldinn nsti merg og bein og ur en g hafi tta mig voru fingur mnir ornir nhvtir.  g leit niur ftur mna.  Var g berfttur snjnum?  Hafi g gleymt a fara sk?  g bari mr llum og dansai villtan strsdans.

Farangur og pstpokar flugu t um dyrnar og g fann pokana mna strax.  fu belgvettlingarnir mnir voru bakpokanum og var g a finna strax.  ur en g gat opna pokann voru fingur mnir ornir hvtir af kulda n og g steig enn n villtan dans me hendurnar vsum.  a horfa mtti halda, a g hefi fengi vnan skammt af kladufti niur um hlsmli.  g s, a hvtir blettir voru farnir a myndast andlitum Grnlendinganna og benti eim a.  g geri mr bezt grein fyrir, hve kalt var og standi alvarlegt, ef full agt var ekki hf.  a er ekkert grn a vera fyrir kali essum kulda.  Oft gerist a n ess a menn veri ess varir, einkum andliti og tlimum.  g var starinn a lta a ekki henda mig.  Hvernig mundi mr reia af nstu tvo mnui, egar fyrstu mnturnar voru svona erfiar?  Var etta ekki glapri?  a virti mig enginn vilits.  Allir hfu ng a gera og virstust ekki vita af mr.  g hafi ekki bizt vi lrasveit og rauum dregli, en etta var nnur heimskn mn til Scoresbysunds.  Samt virtist enginn ekkja mig.  eir geru sr augljslega enga grein fyrir v, hversu str stund a var fyrir mig a koma fyrsta sinn til Grnlands um hvetur.  Lengi hafi g hlakka til essarar stundar.  Enn komu pstpokar fljgandi t r flugvlinni og eim var jafnum hlai slea.  g st hj og gat ekki varizt kuldanum.  g fann, hvernig vinmsrttur minn dvnai smm saman.  Nei, g mtti ekki gefast upp!  g sveiflai hndunum eins og mylluvngjum, hoppai og djflaist og nuddai kinnar og nef.  Mr tkst loksins a n vettlingana og lei strum betur.  hafi g alvarlegar hyggjur af ftum mnum.  g fann ekki fyrir tnum lengur.  etta var gnvekjandi.

a var liin ein klukkustund fr lendingu og bi a afferma ristinn, sem var tilbinn til flugtaks.  A remur stundum linum yri hann aftur Reykjavk.  g gti fari me.  Enginn mundi taka eftir v, tt g skutlai farangrinum mnum um bor og lddist sjlfur eftir.  etta yri allavega smvintri.  rdegisflug til Grnlands.  Flugvirkinn dr upp trppuna, veifai kvejuskyni og lokai dyrunum.

etta er sasta tkifri!  Vertu ekki heimskur - grptu a!  Gerir a ekki, verur a hrast hr tvo mnui!  Vertu fljtur - hlauptu, hlauptu, annars verur a of seint!  Lklega er etta eina tkifri til a komast heill heim!

Hvers konar hugsanir voru etta?  a l vi, a g missti allt lit sjlfum mr.  Hreyflarnir drundu, flugvlin rann af sta, hf sig til flugs og hvarf vum boga yfir suurfjllin.  egar hn var horfin r augsn, veittu Grnlendingarnir mr athygli.  Mr var komi fyrir hundaslea me farangri mnum.  ur en g kom pokunum mnum fyrir rtti g Grnlendingnum hndina og reyndi a sj da andlit hans.  g ekkti hann, en mundi ekki hvaan.

Entalik? spuri g vongur.
I, I, Peter Brnlund, sagi hann og brosti.
Peter Brnlund, skipstjrinn vlbtnum Entalik, sem g var me heila viku innsta hluta Scoresbysunds fyrir tveimur rum.

mean g batt pokana mna fasta sleann reyndi g tta mig umhverfinu.  Upp r kuldaokunni, sem hafi lagzt yfir fjrinn, risu nokkrir kofar nokkurra klmetra fjarlg.  etta gat ekki veri byggin.  Hva gat etta veri anna?  Vi fjararmynni var Cap Hope.  Ja hrna, - ef svo var, ttum vi langa sleafer fyrir hndum.  a var ekkert tilhlkkunarefni essum reginkulda og vindi.  Brnlund gaf mr merki um a setjast sleann, egar hann hafi loki vi a binda farangurinn.  hagrddi hann drttartaumunum og vi brunuum af sta.  Hinir slearnir voru lka ferbnir.  a var langt san g htti a finna til tnna og var orinn mjg hyggjufullur vegna ess.  greip g til ess heimskulegasta, sem g hefi geta lti mr detta hug.  g fr r rum sknum og sokknum.  Trnar voru nhvtar og bllausar.  N var a svart.  g reyndi a nudda lfi r aftur.  En hvaa vit var v a vera berfttur vi essar astur fleygifer hundaslea?  g fr sokkinn og skinn aftur og til a varveita sasta ylinn dr g dnbuxurnar niur yfir skna.

Nstu klukkustundirnar bari g ftunum stanzlaust saman og reyndi af fremsta megni a hreyfa trnar.  etta var rvntingarfull bartta vi kuldann og g vissi ekki hverjar afleiingarnar yru fyrr en g kmist hsaskjl.  a er trlegt, hve rr klukkutmar la seint brunagaddi.  Nokkrir tmir slear fru fram hj okkur og g velti fyrir mr, hvort g tti a skipta og fara me hraskreiari slea, svo g kmist fyrr til orpsins.  Nei, g gat ekki veri a sra Brnlund me v.  var n betra a skjlfa hlfri klukkustund lengur.  Loksins kom Scoresbysund ljs.  Staurinn leit allt ruvsi t n en a sumarlagi.  veit g ekki, hvort er murlegra, gr steinaunin sumrin ea hvt vetrarhulan.  v er n annig fari me grjt og snj, s of miki af hvoru um sig, vera lfsskilyri heldur rr.

Peter Brnlund k mr a hsi verzlunarstjrans.  Mr var ori svo kalt, a g var a velta mr af sleanum og skra fjrum ftum inn hlja stofuna.  n ess a mla or, reif g af mr skna og nuddai trnar af ofurkappi.  egar g var viss um a f lf r aftur, varpai g unga manninn, sem var herberginu.

g heiti Koglbauer og er austurrskur.  g vildi gjarnan f a tala vi Nielsen verzlunarstjra.
Sorry, Nielsen er Danmrku.
En Hansen kennari?
Hann er lka Danmrku.
En Nielsen verkfringur?
r hljti a hafa hitt hann leiinni.  Hann er lei til Danmerkur me flugvlinni, sem r komu me.
mundi g eftir hundaslea, sem renndi a rtt ur en flugvlin fr, og a einhver hafi hrpa eitthva til mn.  a hafi veri Nielsen verkfringur.
N var foki flest skjl.  Pstmeistarinn var eftir.
Hva me Christiansen?  Er hann lka Danmrku? spuri g og bjst vi smu rslitum.
ess sta benti undi maurinn me vsifingri gagnauga sitt og sagi:  Christiansen skaut sig.
Sar frtti g a unglyndi hefi lagzt Christiansen.  Hann hafi kveikt hsinu snu og skoti sig.  A baki essa voaatburar br harmleikur, sem er sur en svo einsdmi hr um slir.  Heimskautasvin krefjast flks me stltaugar, annars fer illa.  Hr er allt erfitt og miskunnarlaust, veri, nttran og einmanaleikinn.  Verst er essi algera einangrun fr umheiminum mnuum saman.  Hn veldur geysilegu slarlagi.
standi slarkirnunni minni var heldur ekki upp marga fiska eftir upplsingar unga manssins.  Hva tti g til brags a taka, ega enginn gmlu vinanna var hr lengur?  Mundi g eignast nja?

mijum essum dapurlegu hugrenningum kom Dani fertugsaldri inn stofuna og g kynnti mig n.
Glad to meet you.  How about some coffee?
Stundarfjrungi sar stum vi yfir kaffibollunum og rbbuum saman.
Elsner, ni verzlunarstjrinn hafi mikinn huga a heyra stuyrnar fyrir komu minni til Scoresbysunds a vetrarlagi.
Hva veldur komu inni til Grnlands um hvetur?
etta var skudraumur, sem hefur teki svona mrg r a rtast.
Og valdir Scoresbysund, sem er einhver einmanalegasta og afskekktasta byggin Grnlandi?
J, g vildi kynnast heimskautavetrinum llu snu veldi.  Einmanaleikanum og erfileikunum.  Auk ess ykir mr vnt um Scoresbysund.
Hefur veri hr ur?
J, en a var um sumar.
Svo etta er nnur heimskn n til Grnlands?
Nei, hin fimmta, svarai g og brosti kampinn.
Fimmta! endurtk Elsner rumulostinn og gat bersnilega ekki skili essa rttu.
g kom hinga me fjallgnguleiangri ri 1957.  vorum vi Stauningslpunum.  ri 1959 stunduum vi fjallgngur Landi Kristjns konungs IX nrri Angmagssalik.  San fr g til Umanakhras ri 1961 og fetai ftspor Wegenerleiangursins.
Var Alfred Wegener ekki lka austurrskur? greip Elsner fram .
Hann var austurrskur rkisborgari, fddur Berln.  Hann kom til Graz ri 1924 og kenndi veur- og jarelisfri vi hsklann ar.  aan hf hann Grnlandsleiagur sinn,  sem hann tti ekki afturkvmt r ri 1930.
J, g hef lesi um a.  g hef heyrt eitthva um minnisvara um hann og flaga hans, sem var afhjpaur einhvers staar.  Hvar og hvenr veit g ekki.
a er alveg rtt.  a var 1961 innst Qamarujukfiri, ar sem leiangurinn hfst.
Hvernig veizt a svona nkvmlega?
g var vistaddur athfnina, sagi g brosandi og yljai mr kaffibollanum.  Hsklinn Graz gaf bronsskjldinn.  Dr. Rotter, kona hans og g komum honum fyrir steini Quamarujukfiri.  Allir embttismenn Umanakhras voru vistaddir, og a sem vakti mestan fgnu okkar var, a eir komu me sasta eftirlifandi leiangursmanninn, Grnlendinginn Detlev Frederiksen fr Uvkussigssat, me sr.  Hann kunni fr msu a segja um sorgleg endalok leiangursins.
Segu mr, sagi Elsner hugsandi, hva er a, sem dregur ig aftur og aftur til Grnlands.  Er a landi sjlft ea flki?
mnum augum er Grnland hin tnda parads.  Ekki parads eirra, sem vilja slappa af og hafa a gott, heldur hinna athafnasmu.  Parads frelsis, ar sem menn geta fundi hva eim br.  Landi br yfir smu skorun, sem vi fjallgngumenn finnum erfium fjallgngum.  Me rum orum:  Hr finn g tt lfinu, sem simenningin og tknivingin hafa kaffrt annars staar.
Rtt essu birtist kona um rtugt dyrunum.  Hn var kldd buxum, skinnhosum, og lofruum anorak, andliti kringuleitt, kinnbeinin tst og augun kolsvrt og mndlulaga.  Hn kastai aftur hfinu, strauk af sr hettuna og renndi fingrunum gegnum kolsvart hri.  Undrunarsvipurinn andliti hennar leyndi sr ekki, egar hn horfi spurnaraugum mig.  augum hennar las g spurninguna:  Hvaan kemur essi kunni maur?
etta er konan mn, sagi Elsner stoltri rddu.  Hn er a vestan.
Hn gekk til mn og rtti mr hndina og sagi:  Velkominn til Scoresbysunds,svoltii hikandi , v hn heyri, a vi tluum saman ensku.
Elsner gat veri hreykinn af konunni sinni.  Hn var myndarleg og hldrgnin geri hana alaandi.
Hvernig fellur ykkur a ba hrna Austurstrndinni? spuri g um lei og konan gekk fram eldhsi.
a er gtt a vera hr um tma, en fyrr ea sar frum vi aftur til Vesturstrandarinnar.  ar eru fleiri tkifri og simenningin bur meiri gindi.  a er trlegt, hver framrunin hefur veri r ar eins og r viti.
Vst hafi Elsner rtt fyrir sr.  a var ekki einungis jkullinn, sem askildi Austur- og Vesturstrendurnar.  etta voru tveir gjrlkir heimar.  Hrna verur tpast vart umbrotanna og breytinganna, sem vera Vesturstrndinni.  Tminn hefur ekki stai sta hrna.  Hsnismlin hafa strbatna, heilsugzla og sklaml hafa veri skipulg og vruframbo verzlunarholunum hefur aukizt.

rtt fyrir allt etta, eru selveiar vi sjaarinn veturna og fr kjkum sumrin lfsafkoma essa flks.  httan vi veiarnar er hin sama og ur, einkum veturna, tt r su samt sem aur bi rmantskar og vintralegar.  Slk vintri getur enginn vnzt a upplifa fyrir vestan nema mjg norlgum slum.  Vonandi eiga lfnaarhttir banna fyrir austan ekki eftir a breytast svo miki, a veiimannalfi li undir lok.  a er sannfring mn, a flkinu vi Scoresbysund lur miklu betur sem frjlsir veiimenn en a vera bundi vi fribnd fiskvinnu og a kann miklu betur vi sig litlu timburkofunum snum en strum fjlblishsum.

Auvita er lf hins frjlsa veiimanns alltaf httulegt og ruggt.  ar skiptast skin og skrir.  En eru slkir httuttir ekki hjkvmilegir mrkum hins byggilega heims?  Grnlendingar eru v vanir fr blautu barnsbeini a lta framtina sem umfljanlega og alveg treiknanlega stareynd.  Hvaa hrif hefi tmabundin hkkun mealhita sjvar um 1C lfsafkomu banna hrna?  Sjvarsvifi mundi breytast og a hefi hrif fiskistofna og nnur sjvardr, sem v lifa, annig a selirnir flyttu sig norar kaldari sj.  yri lti r selveium essum slum.  Vi getum tplega bizt vi v, a Grnlendingarnir flyttu sig til eftir brinni og byggju skinntjldum ea snjhsum eins og forfeur eirra geru.  bar Scoresbysunds eru egar ornir vanir fastri bsetu og yru v a grpa til annarra veia og fara a draga orsk r sj eins og samlandar eirra fyrir vestan.
Viltu meira kaffi? spuri Elsner.
J takk.

Hann st upp og fr fram eldhs til a hella aftur upp .  Indll kaffiilmur barst a vitum mnum.  Hva skyldi g vera binn a drekka marga kaffibolla?  g hafi drukki r hverjum bollanum eftir rum me fergju, v a kaffi virkai mig sem surn sl, sjandi heitt, tt a s svart eins og heimskautsnttin.
g fann til sterkrar hamingjutilfinningar, sem g hafi ekki fundi svo rkum mli ur.  Hn tti rtur a rekja til fjrugra samrna okkar Elsners, kappisopans, sem hleypti slku lfi mig, a mig verkjai trnar, og allra mest vegna eirrar stareyndar, a g var kominn aftur til Grnlands.

mean Elsner var frammi eldhsi me konu sinni hugsai g, eins og svo oft ur, til framtar Austurstrandarinnar og ba hennar.  a hvarflar alltaf a mr, egar g er a hugsa um essi ml, a a tti a gera allan ennan landshluta a nttruverndarsvi.  g ekki eingngu vi verndarsvi fyrir dr, sem eru e.t.v. trmingarhttu, heldur fyrir alla, sem eru erfii og unga hlanir.  tt lofti s hreint og trt herna, vona g, a mengun ess og umhverfisins inrkjunum veri aldrei svo mikil, a flk veri a flja hinga hennar vegna.  a m aldrei gerast, a slk skmm falli okkur.  Eitt veit enginn:  Hversu lengi vi munum njta ltt ea spilltra sva lpunum Mi-Evrpu ur en verksmijur og orkuver spilla eim lka.

Jafnvel tt essar hugrenningar kunni a virast fjarstukenndar, verur stugt brnna a vega og meta hva glatast, egar eitthva vinnst stundina og hafa ga yfirsn.  etta ekki szt vi, egar menn hafa uppgtva hina kldu tofra Grnlands.
Hver gti hugsa sr a svipta burtu tfrum hinna djpblu fjara og drifhvtra borgarsjaka?  Hve margir hafa hugmynd um blmaskri og rofakyrrina vi jkulrndina?  ar heyrist aeins vl langvu, ropi rjpunnar ea garg villigsarinnar.
a er heldur engu ru lkt a sigla um hina afskekktu og byggu firi.  Hvlk r!  Hvlkir mguleikar fyrir sportveiimenn!

Mguleikarnir eru lka teljandi fyrir gnguflk og fjallgngumenn.  Alls staar er snorti land, alls staar eitthva ntt a sj.  Handan srhvers fjallstinds bur einatt eitthva vnt og spennandi.

Grnland verur tpast feramannaland ess ors fyllstu merkingu.  anga skja og munu skja einstaklingar, sem eru reiubnir a leggja sig lkamlegt erfii til a auga sl og lkama.  a verur heldur ekki auvelt a opna landi feramnnum nnustu framt, til ess skortir svo margt.

N birtist Elsneer me kaffi.
a, sem hjartanu er krast, er tungunni tamast.  annig var mr fari og g sagi Elsner fr hugmyndum mnum og hugrenningum.
Til a byrja me verur a reisa vistlega gististai, n alls hfs, tvldum stum og san keju skla fyrir styttri og lengri ferir, btti g vi.
Hvar finnst r, a tti a reisa fyrstu gististaina?, spuri Elsner eftir nokkra umhugsun.
g sting upp Ammassalikhrai, Scoresbysundi og svinu vi fjr skars konungs og alltaf sem nst jklinum, v a samkvmt minni reynslu er veurfar betra inni fjrunum en annesjum.
g ver a jta, a ekkir Austurstrndina betur en g, sagi Elsner og fkk sr aftur bollann.
Svona lt g dluna ganga, v aetta var eitthvert hugstasta hugamli mitt, sem g var binn a velta endalaust fyrir mr.  Elsner var gull um stund og hugleiddi a, sem r hafi romsa upp r mr, og sagi svo a lokum:
etta eru djarfar hugmyndir og mr finnst r ess viri, a fari veri eftir eim.  ttir a koma eim framfri vi formann Landsrsins, Erling Hgh Nuuk.  Hann annast skipulag feramla.
Elsner st ftur.
N ver g a bija ig a hafa mig afsakaan um stund.  a eru sj mnuir san vi fengum sast post og vi eru mrg ml, sem ba rlausnar.  g vona, a r falli vistin hr a vetrarlagi og auvita verur gestur okkar mean dvelst Scoresbysundi.  Hann rtti mr hndina:  Hafu a eins og heima hj r.  Sleaferin dag var forsmekkur ess, sem bur n nstunni.

Fr essari stundu var g sem einn af fjlskyldunni.  egar g var ekki veiiferum, fr g smskaferir um ngrenni me tta ra syni eirra hjna og egar gzki hljp okkur, lkum vi knattspyrnu allir rr djpum snjnum.  Til ess notuum vi ekta leurbolta, sem g gaf syninum afmlisgjf.

g kom sem kunnur maur til Elsners og fjlskyldu hans en tengdist henni svo sterkum vinabndum, a vi urum a taka af okkur gleraugun skilnaarstundinni tveimur mnuum sar, v a au fylltust af mu.

Einn hpunkta Grnlandsferar minnar eru essir dsamlegu, mannlegu sambnd, sem hnttust af hjartahlju og gvild.

RIJI KAFLI


.

 TIL BAKA        Feraheimur - Garastrti 36 - 101 Reykjavik - info@nat.is - Heimildir         HEIM