Grnlandsvetur sjtti kafli,

SJTTI KAFLI

GRNLANDSVETUR
eftir Mattias Koglbauer
hundasleum um heimsskautssvi

.

.

Utanrkisrnt.


nat.is

FIMMTI KAFLI
HELJARGREIPUM HAFSINS

a var eins ekki tlai a birta ennan morgun.  g var tsofinn og snri mr a glugganum.  Snjskaflinn hlmegin hssins hafi vaxi verulega verinu og ni n alveg upp undir akskegg.  Gr dagsskman rengdi sr mefram honum, inn um gluggaboruna.

Allt var hljtt hsinu.  g heyri ekkert Elsnerhjnunum.  au svfu vafalaust enn .  g smeygi mr hljlega r svefnpokanum, klddist dngallanum og nju skinnkamikkunum, sem hn Magdalena hafi komi me tveimur dgum ur, mean vi vorum Rathbone-leiangrinum.  etta var n aldeilis munur.  g gekk hljlega um herbergi hlalausum kaminnunum og var stoltari en or f lst.  a vri gaman, ef vinir mnir gtu s mig nna, hugsai g.

leiinni t greip g myndavlartskuna.  egar g steig t fyrir dyrnar, var sem jrinni vri kippt undan ftum mr og allt snrist hringi.  g skall svo harkalega rassinn, a sl, tungl og stjrnur dnsuu lengi fyrir augum mr.  egar g ttai mig aftur, sat g eins og illa gerur hlutur fyrir framan hsi.  Innihald tskunnar minnar l eins og hrvii t um all tog g byrjai a tna a saman.  skin um, a vinir mnir gtu s mig, var lklega ekki tmabr.  Fyrst yri g a lra a ganga kamikkum.

g nuddai helauman afturendann og staulaist af sta.  a var fari a rjka r nokkrum strompum, en annars virtist allt lfvana.  a var enginn ferli, nema g, enginn a flta sr til vinnu, enginn a moka af trppunum snum.  Eitthva hreyfist snjnum skammt fr mr.  Svart trni kom ljs og san heill hundur, sem hristi af sr snjhulu nturinnar.  a hafi veri mjg hvasst um nttina, snjinn skafi og langar snjslur stai fram af hskunum t heimsskautsnttina.  Heima hefi folk sagt, a ekki vri hundi t sigandi.  Hrna hfu menn ekki hyggjur af v.  Hundarnir voru hvort sem er ti.  a var n lka hugsandi, a 250 manna bygg gti hst 850 villta sleahunda.  g er lka hrddur um, a Grnlendingar hefu ltil not af ofdekruum hundum eins og vi ekkjum heimkynnum okkar.

Hundurinn teygi sig og sveigi, lyfti hfi mt daufgrum himni og rak upp skerandi lfur.  etta var jsngur norurhjarans.  a vri tmlegt svona orpi, ef ekki heyrist spangl sleahunda.  Hva var hann a gefa skyn?  Var hann a fagna njum degi, sem fri honum ekkert anna en erfii og ef til vill nokkra stolna bita af selkjti?  Ea var hann bara a harma rlg sn?  Hvort sem var, heyru essi hlj essum heimshluta jafnt til og kuldi, snjr og langar ntur.
g br myndavlinni loft og nlgaist seppa hgum og ruggum skrefum, lkt og g hefi aldrei gert anna en a umgangast sleahunda.  Undir niri var mr ekki jafnrtt.  g fann gilegan firing undir bringsplunum.  g vissi, a g yri a sna hundinum, a g vri s, sem hann tti a bera viringu fyrir og bldi v niur ttann.  g mundai myndavlina og rendi a sannfra sjlfan mig um, a sleahundar vru ragir eli snu, en g aftur mti ttalaus ofurhugi.  a var verst, a g var arna aleinn.  a er auveldara a snast hugaur fyrir framan fjlda folks.

Hundurinn htti morgunsngnum mijum klum og snri sr a mr.  Hann urrai illskulega.  Var etta bara yfirskyn?  Hvor okkar var hrddari?  g st kyrr og bei.  Nr ori g ekki.  Vi horfumst augu.  Mig langai til a urra mti, en vissi, a a vri bara hlgilegt og hveri ekki minnstu hrif hvutta.  Smm saman var allt kvikt kringum mig, egar hundarnir risu ftur hver af rum og hristu af sr snjinn.  Svo virtist sem eir vntu floga, sem eir vildu ekki missa af.

Mr st ekki ori sama frammi fyrir llum essum hundum.  skaldur beygur lddist a mr og g fkk kkk hlsinn.  g vissi, hva bei mn.  a var ekki aftur sni.  Helzt vildi g taka til ftanna, en vissi, a vi fyrsta skref fyndu eir tta minn sr og rust mig.  g st v kyrr.  Ofurvarlega teygi g annan ftinn aftur fyrir mig og setti mig vibragsstu til a geta gefi eim, sem rist mig duglegt spark.  N var um a gera a vera rlegur og missa ekki minn.  g st aleinn andspnis tlf villtum hundum.  N var a duga ea drepast, ella yri g a hi og spotti orpinu.  g hafi tma til a ba og hreyfi mig ekki til rsar a fyrra bragi.  S fyrsti, sem kmi, fengi a kynnast nju kamikkunum mnum.  g horfi stugt augu hundsins n ess a hvika.  Hann urrai enn , en ekki eins frilega og ur.  Var hann a lta undan?  opnuust skyndilega dyr, einhver hrpai eitthva og hundarnir utu brott.  g leit tt til kofans fyrir ofan mig hlinni.  ar st Jakob Sanimuinak me fullan stamp af kjti gttinni og fjgur ltil, hljandi andlit sust bak vi kmugar rur glugga vi hliina dyrunum.

Enn hef g ekki losna vi ann grun, a Jakob hafi ennan nrgtna htt bjarga mr r klpunni.  egar hann hafi lagt fr sr kjtstampinn, sem hundarnir rust af miklu offorsi, kallai hann til mn og bau mr a ganga binn.  g i boi fyrir kurteisis sakir, tt g vissi, a a yri lyktarskyni mnu ofraun.  bjartsni minni bjst g vi, a lofti kofanum yri skmminni skrra en a standa andspnis hundahpnum.  Niurstaan var s, a g veit ekki, hvorn kostinn g tki, ef g tti um etta tvennt a velja aftur.

a m ekki skilja etta svo, a Jakob hafi gert etta af illgirni.  Hr bj ekkert anna en kurteisi og gestrisni a baki.  Fyrst s g aeins klaltil brn skrandi um hlfrkkva herbergi.  Svo vandist g rkkrinu og greindi umhverfi betur.  einu horninu lgu tv hlfverku selahr.  Ltill bllkur rann fr eim og myndai poll miju glfi.  Eitt barnanna skrei a honum, buslai me hndunum og teiknai myndir glfi.  g laut niur a barninu og gat ekki varizt brosi, egar g leit framan a.  Litla andliti minnti helzt strsmlaan sioux-indna.  Ung kona sat rmfatahrgu svefnstinu, ber a ofan me barn brjsi.  Fyrir ofan rmi hengu essar venjulegu, litrku rklippur r myndablum af dnsku konungsfjlskyldunni.  ar var lka mynd af slbkuu kaktuslandslagi Mexk ea Arisna, pstkort me myndum af dnskum borgum og fallegum, grum sthesti spnska reisklanum Vnarborg.  etta kort ekkti g strax, v g hafi sent Jakobi a me jlakveju ri 1967.  Framan vi rmi stu tv barmafull nttggn.  Stlpu stlka, sem var a ssla vi eldavlina, reiddi fram fyrir okkur fullan pott af kjti.  Htgjur me burstum hengu lseigu kjtinu.  egar g var a reyna a vinna v, mundi g allt einu, a Jakob hafi fyrir skmmu lagt rostung a velli.  g geri honum skiljanlegt tknmli, a mig fsti a fara me honum veiifer.  Mr til undrunar tk hann v mjg vel, meira a segja svo vel, a vi kvum a halda strax af sta til Swainsonhfa vikufer.

mean llu essu st, bau g hinum fullornu vindlinga oig brnin fengu munnfylli af slgti r vasa mnum.  hugi eirra mr x til muna vi etta og au fru sig tt upp a mr von um meira.  Nstur mr sat litli sioux-indninn.

Ferin til Swainsonhfa var viburaltil.  Jakob tti valda hunda og sleinn var ltt hlainn, aeins vi tveir, rifflarnir, eldunarbnaurinn, nokkur skinn og svefnpokarnir.  Vi tkum hvorki nesti n hundafur me, v vi vntum gra fanga.  g var forvitinn og fullur eftirvntingar a komast til Swainsonhfa, v g hafi heyrt margar veii sgur aan og r fjlluu nr allar um seli og hvtabirni.
Vi brunuum fyrst hlfa leiina til Tbnhfa og tkum san norlga stefnu til fjalla.  g vissi ekki, hvers vegna Jakob valdi leiina yfir fjllin sta ess a aka me fram strndinni, en grunai stuna.  Tveimur dgum ur hafi szt hvtabjrn dalnum, sem vi kum um.  Hann hafi rlt hrddur vert yfir slina til Tbnhfa um hbjartan dag.  etta er fjlfarnasta leiin llu hrainu og Grnlendingunum fannst ekki vi hfi a nokkur hvtabjrn fri ar um n ess, a eir nu honum.

Vegir essara frjlsu flakkara eru rannsakanlegir og sama m segja um rhyggju mannanna, sem slst fr me eim.  Vesalings Lars.  g fann til me honum.  gr, egar hann sagi mr fr v, hvernig fundum hans og hvtabjarnarins lyktai, ni hann ekki upp nefi sr fyrir vonbrigum.  Undanfarin rj r hafi hann veri loftskeytamaur vi flestar veurathugunarstvar austurstrndinni, Meistaravk, Daneborg og jafnvel norur Danmarkshavn.  Allan ennan tma fr hann aldrei t r hsi n myndavlar og riffils, sem er ekki elilegt svona landi, ar sem bast m vi vntum gestum hvenr sem er.  Riffillinn var jafnvel frunautur hans, egar hann fr kamarinn.

Eina stra Lars var veiimennska, og strsti draumur hans var a leggja hvtabjrn a velli, a standa augliti til auglitis vi konung sbreiunnar.  Svo rttist draumurinn gr, en riffillinn og myndavlin voru heima, enda hafi hann aeins tla a brega sr sngga fer snjslaanum til Scoresbysunds eftir tbaki.

g ver kominn aftur innan klukkutma, hrpai hann til vina sinna.  a var ekki til neins a taka me sr myndavl og byssu essum slum um hbjartan dag.
a, sem gerist san, er egar komi fram:  Lars settist sleann og aut af sta.  miri lei birtist bjrninn fram undan kletti og eir stru undrandi hvor annan r 100 m fjarlg.  Eins og forvitinna bjarna er vandi, lyfti hann sr upp afturlappirnar og reyndi a f veur af Lars, nuddai trni me hrmmunum til a skra sjnina ea verjast essari andstyggilegu lykt af eimyrjunni r vlsleanum.
Lars er enginn draumramaur.  Hann vissi, a vopnlaus maur mtti sn ltils gegn bjssa.  a var ekkert hgt a gera tmhentur.  Ekki jist hann heldur af lfsleia og ekkti rsarhneig soltinna hvtabjarna, svo hann forai sr hi snarasta og hafi auga drinu eins lengi og hann s til ess.

Rtt ur en hann kom til Scoresbysunds mtti hann Gerd Brnlund hundaslea snum, stvai hann og sagi honum alla slarsguna.  Brnlund hikai ekki eitt andartak, heldur leysti tvo sterkustu hundana fr kinu og hf eftirfrina.  Hinir hundarnir hlupu eins og rir.  eir hfu annahvort fengi veur af birninum ea smitast af singi mannanna.  Hvtabirnir eru nttrulegir vinir eirra, en hundarnir gleyma v oft hita leiksins, a eir eru bi minni og beikbyggari en vinurinn.  eir jafna leikinn me ofsa, hvatleika og rsarhneig, en blint i eirra verur eim oft a fjrtjni.

Lars og Gerd ku til baka tt til Tbnhfa til a reyna a koma veg fyrir, a bjrninn tki striki til fjalla aftur.  Hann skyldi ekki komast undan.  Hundarnir myndu efa hann uppi.
Og eir fundu hann.

g hefi geta teki passamyndir af honum, tautai Lars, metanlegar myndir af viureigninni vi hundana.  Svo var g fjandinn hafi a ekki me myndavlina.  Svei!  Svo brunai hann af sta til Tbnhfa me byssu um xl og myndavlina farangursrminu, en aeins degi of seint.  Hvenr yri nsti bjrn vegi hans?

Mig grunai, a framangreindur atburur vri stan fyrir v, a Jakob valid leiina um dalinn og yfir fjllin.  Imera ef til vill.  Jakob hlaut a vita, a essi dr eru treiknanleg og a hmlulaus skn stular a trmingu eirra.  etta er raun og veru ori alvarlegt ml.  Vsindamenn halda nefnilega, a eir hafi tryggt vigang stofnsins eftir a Kanada, Danmrk, Noregur, Sovtrkin og Bandarkin samykktu fundi sl ri 1973, a hvtabirnir skyldu alfriair.

Er alveg vst, a tlur um str hvtabjarnarstofnsins su rttar?  Ekki er vst, a svo s, v a flkkurtta dranna er mikil.  Samkvmt sustu tlunum er fjldi eirra milli tu og tuttugu sund.  Hva, sem essu llu lur, yri a btanlegt tjn og til varandi skammar fyrir nlifandi kynslir, ef etta tignarlega dr eftir a deyja t skum ofveii.  Afkomendur okkar kynnu okkur litlar akkir fyrir a.

a eru alltaf fleiri en eitt sjnarmi hverju mli.  a m ekki gleyma, a veiistra henna grnlenzku vina minna er eim bl borin.  Margar ttkvslir eirra lifa enn af veium einum saman.  g get nefnt hr tv dmi essu til stafestingar og ar eru ef til vill tknrnt, a ar eiga brn hlut a mli:

etta gerist sumari 1967.
Dag nokkurn st g aleinn niri strnd Tbnhfa og tti mr einskis ills von.  g var nkominn fr meginlandi Evrpu og var alls kunnugur landi og j.  g ekkti engan, sem g gat leita til og vildi ekki troa mr upp neinn.  ar sem g var eini Evrpubinn orpinu, vakti g neitanlega athygli barnanna.  au hpuust kringum mig, skouu mig krk og kring, geru gys a nefinu mr og strddu mr msan htt.  au uru svo geng, a helzt vildi g reka au brott, en g var gesture hr, svo a g gekk brosandi til mts vi au.  egar g var kominn alveg a eim, kom upplausn hpinn og au utu niur a strndinni.  Hva var seyi?

s g ltinn snjtittling steini og brnin beindu allri athygli sinni a vi a ofskja hann.  Fuglstetri forai sr hi skjtasta undan grjtkastinu.  Hva olli essu?  Gzki? Slmt uppeldi?  augum flks, sem arf ekki anna en a brega sr t b til a skja lfsnausynjar, ltur slkur leikur illa t.  Eftir nokkrar vangaveltur komst g a eirri niurstu, a etta vri arfgeng veiinttra, sem hefi geymzt teinldum saman me flkinu hr.

Hinn atbururinn gerist sama sumar.  g var leiinni veiar til innstu fjara Scoresbysunds me nokkrum Grnlendingum.  Vi lgum btnum okkar vi Danmerkureyju, ar sem vinur minn, Erich Hintersteiner, byggi sr bkist, egar hann vann arna a mlmleit.  Erich er fr Salzburg og stjrnai jarfrirannsknum Norrna nmuflagsins austurstrndinni.  Hann var svo sannarlega verugur fulltri heimalands sins essum slum.  Hann bj yfir gum stjrnunarhfileikum og ekkingu vifangsefni snu.  Hann skorti ekki ri og vilja, egar slks var rf, og var vel virtur.

Vi vrpuum akkeri og rrum allir til lands.  Vi vorum sex saman, Peter Brnlund, tu ra sonur hans og rr arir.  Erich tk vel mti okkur, sndi okkur nbyggt hsi sit tog bau okkur inn kaffi.  a var vel egin tilbreyting eftir a hafa sntt selkjt dgum saman btnum.  Talstin bilai leiinni, svo a Erich ni sambandi vi Tbnhfa um sna til a tilkynna, a vi vrum hj honum gu yfirlti.

A rsklega klukkutma linum, egar vi tygjuum okkur til farar, fannst Peter yngri hvergi.  Lklega hafi hann gert einhvern skunda af sr og fali sig.

Svo var ekki.  egar hann s fararsni okkur, kom hann hlaupandi niur hlina me nokkrar rjpur dinglandi sr vi hli.  g leit spyrjandi hann og lt sem g mundai riffil, tt g si, a hann bar engan slkan.  Hann hristi hfui hljandi, beygi sig eftir hnefastrum steini, miai og hitti mark 30 skrefa fjarlg.  Eftir afla hans a dma virtist ng af rjpum eyjunni, tt g si engar arar en r, sem hann kom me.

essi veiihugi er hluti af sjlfsbjargareli flksins hr og ekkert skylt vi jnkun vi lgri hvatir.  Grnlendingarnir eru ekki a reyna a drepa tmann me veium, eir eru a draga bjrg b.  Fyrir skinning kaupa eir mislegt girnilegt barholunum, eitthva, sem eir geta ekki afla sr ti snum.  a eru enn til afskekktar ttkvslir, sem hafa enga ara bjrg en veiarnar.

v m ekki gleyma, a barnir hrainu vi Scoresbysund hafa snt lofsvera vileitni til verndunar drastofnanna, rtt fyrir veiistruna og nausyn vihalds mannlegs lfs eim slum.

Saunaut voru orin svo f, a vi aun l.  a voru aeins nokkur hundru eftir  kringum Scoresbysund og eyjunum norur af.  etta voru sustu villtu nautgripirnir Grnlandi.  ri 1950 gripu dnsk stjrnvld til mikillar takmrkunar veia me lgum.  N mega bar Scoresbysunds, Vonarhfa og Tbnhfa aeins fella svo mrg dr, a hver bi fi sem svarar 30 kl kjts fyrir hver jl.  essar rstafanir hafa vafalaust bjarga stofninum.

Eigi maur lei mefram strndum Jamesonslands n, er algengt a sj tuttugu til rjtu dra hjarir saunauta beit.  ri 1974 var stofnaur jgarur Noraustur-Grnlandi og ll dr ar alfriu.  essi friunarhugi er stofninum geysileg lyftistng, v a saunautin eiga sr enga ara httulega vini en manninn.  Hvtabirnir forast jafnvel a vera vegi eirra.  eir eru varnarlausir gegn heilli hjr.  Veri hn fyrir reitni, snst hn ll til varnar, tarfarnir fremstu vglnu en kr og klfar a baki eirra.

Friun essara dra er ekki einungis hugsjnalegs elis, heldur raunsnn.  Komi slk harindi essum slum, a taki fyrir flutninga, flki arna vst forabr, sem getur bjarga lfi ess.  rangur friunarinnar hefur hvatt flk var Grnlandi til da.  N hafa til dmis nokkur saunaut veri flutt til Syri-Straumfjarar vesturstrndinni, ar sem au voru algerlega horfin vegna ofveii.
a er til fyrirmyndar, hve mikinn skilning veiimennirnir vi Scoresbysund hafa snt essum agerum.  Vonandi m vnta svipas rangurs af samkomulaginu sl um friun hvtabjarna.  Til frekara ryggis mtti koma veg fyrir a feldir eirra fengjust seldir aljlegum skinnamrkuum og kmust v ekki annig almennan marka.  etta ylli vafalaust nokkrum Grnlendingum bsifjum, en gti komi veg fyrir, a sasta hvtabirninum yri frna altari mammons.

Veiimenn, sem g veit til a hafi fellt hvtabirni, hafa allir selt skinning og fari bamullarklum til veia.  eim verdur lka oftast kalt essum ferum.  a vri lklega skynsamlegra fyrir a sna sr kli r skinnunum, tt eir fi vel borga fyrir au.

Allar essar hugsanir flugu um huga mr, egar vi kum um Hvtabjarnardalinn.  Sl drsins var horfin eftir roki sustu daga og ntur og n var aftur ori nstandi kalt.  Himinninn var skafheiur.  a vri rltl tilbreyting a sj nokkrar skjatjsur takast vi Kra fjallatindum.

Jakob tti sannarlega afbragshunda.  a var gaman a sj breia r sr eins og blvng framan vi sleann.  Erinaq, forustuhundurinn, var alltaf skrokkslengd framar hinum.  Hann var strri og sterkari en eir og vissi, a hann var foringinn.  Hann var drottnari hpsins.  essa stu hafi hann unni sr me hardrgni blugum tkum og beitti henni miskunnarlaust.  Hann hafi stugt auga me hinum hundunum eins og hann vildi segja:  i skulu ekki voga ykkur a slaka taumunum.

Sem g var a vira fyrir mr, hvernig hundarnir tlf liuust fram bylgjum, ropuu rjpur skammt fr okkur.  g skimai ttina til hljsins en s ekkert kvikt.  Hvti vetrarhamurinn eirra er gur felubningur snjnum.  Jakob greip riffilinn og stkk af sleanum.  Rjpurnar styggust og flugu upp, en heyrust tveir skothvellir og kvldverur okkar var tryggur.

Litli veiikofinn Swainsonhfa var harla fbrotinn og lktist kofanum Rathbone-eyju, sem vi gistum fyrr.  essar bkistvar minntu mig alltaf neyarsklin lpunum.  Vi mokuum fr innganginum, negldum pappaspjald fyrir gluggann, sem stormurinn ea hvtabjrn hfu broti, skfluum snjnum af svefnstinu og breiddum r skinnunum.

a var kalt inni og daunn af reyk, storknuu bli, vagi, saur og lsi.  etta var sami fnykurinn og svfur yfir hverri grnlenzkri bygg og allir vera samdauna me tmanum.  Hrna var hann svo magnaur, a mr l vi ngviti.  Ekki btti r skk, a vi kveiktum prmusnum.  Trin streymdu r augum mr mean Jakop sau rjpurnar.  g hafi oft vorkennt hundunum a urfa a liggja ti, hvernig sem virai, en srfundai g af hreina loftinu.

Jakob lt prmusinn loga hlfa nttina til a n upp smhita kofanum.  a olli v, a mr kom ekki blunder br.  Hvert hstakasti af ru rei yfir mig alla nttina.  Morguninn eftir jist g af vgri reykeitrun og fann til velgju.  Kverkarnar voru skraufaurrar og mr lei sem g vri rltimbraur.  Heilsan kom smm saman aftur leiinni a sjarinum.  g var hr um bil binn a n mr, egar Jakob stvai sleann snum eftir a gizka klukkutma fer, greip skflu og fr a grafa holu vi hliina honum.

Hva tti etta a a?  g kom af fjllum.  Var jakob ekki me llu mjalla?  g ttist viss um, a Elsner hefi avara mig fyrir brottfrina, ef svo hefi veri.  hefi hann ekki vilja vita af mr einum me Jakobi.

Hann er bezti veiimaurinn okkar, hafi Elsner sagt, en hann er lka flogahundur og ofbeldisseggur, sem trandi er til alls.  egar fengi er skammta, brtur hann all tog bramlar og kgar alla.  Jja, svo hann tlar me ig veiifer nan.  J, hann er slunginn.  Elsner brosti eins oig hann vissi eitthva, sem g skildi ekki og g horfi v spyrjandi hann.

g kallai Jakob fyrir mig an og htai honum llu illu, ef hann btti ekki r sitt, og gekk svo langt a hta honum a senda hann steininn vesturstrndinni.

N rann upp fyrir mr ljs.  arna var skringin v komin, hve Jakobi l miki a komast me mig til Swainsonhfa.

En, hvers vegna var hann a grafa snjinn?  tlai hann a koma mr fyrir kattarnef?  Hvaa stu hafi hann til ess?  urfa ofstopamenn nokkra stu fyrir gerum snum?  Hvers vegna var hann a leggja sig allan ennan mokstur hr, egar allt var auveldara vi sjaarinn?  ar urfti aeins smhrindingu, auvita alveg vart, og g fengi a kynnast snum nean fr.  Hann gat skirt a sem slys, a g hefi veri svona varkr.

etta voru heimskulegar hugleiingar.

Jakob hlaut a vita, hva hann var a gera.

Forvitnin rak mig til a athuga, hva um var a vera.  Holan var orin nstum hlfur metri verml og nest henni var krapaelgur.  g leit spryjandi Jakob.  Hann skynjai forvitni mina, htti a moka, hallai aftur hfinu og dr andann krftuglega.  Piusse, sagi hann.

Auvita.  N skildi g.  etta var ndunarop.  Selirnir grafa sig gegnum sinn til a komast upp a anda og halda gtunum san opnum allan veturinn.  a er mr samt rgta, hvernig Jakob vissi af essu opi.  a var ekki a stulausu, a hann var viurkenndur bezti veiimaur Scoresbysunds.

Hann hlt fram a moka.  a var a vera ng plss fyrir neti, sem smeygt er niur um sinn til a veia selina .  Til ess urfti a gera tv aukaop, sitt hvorum megin vi ndunaropi.  etta var aulhugsu veiiafer, en kaflega tmafrek og erfi.

Vi fundum tv nnur ndunarop leiinni a sjarinum og hfum v ng a gera allan daginn.  a var varla skotbjart, egar vi komum loks a sbrninni.

J, dagarnir geta ori langir ti snum, srstaklega, egar hvorki er vott n urrt meferis og frosti 40C.  Auk ess urum vi a hafa vakandi auga hverju spori.  a er margt lkt me fjallaklifri og sleaferum lagnaarsnum.  Eitt gtilegt spor getur leitt til farnaar.

Jakob sndi allar snar beztu hliar vi veiarnar, svarai spurningum mnum greilega og lt mig taka til hendinni me sr.  a gladdi mig mjg, a hann leit mig sem fullgildan veiiflaga, en ekki einhvern nothfan askotahlut.  Hann var varkr og alls trausts verur.  stuttu mli, smadrengur.

a var leiinlegt til ess a hugsa, a hann var ekki me sjlfum sr essa rj daga mnui, sem fengi var skammta.  etta var simenningarkvilli, sem Grnlendingar geta alveg veri n.  fengi er sannarlega bolvaldur margra essum heimi.  a hefur eytt strbrotnum menningum, rkynja og bundi heilu jirnar vi klafa.  a hefur lka sett mark sitt Grnland, en ekki svo alvarlegt, a btanlegt s.  a tekur tma og vilja a bta r skk.

Bann hefur aldrei veri heillavnleg lausn.  ess vegna var fengi skammta Scoresbysundi.  Flki tti a kynnast v me tmanum.

Fyrsti mivikudagur hvers mnaar er skmmtunardagur.  er skammta magn hvers mnaar og sumir hella v sig leiinni heim.  standi er verst skmmtunardgum vegna essa htternis og er einna bezt a halda sig innan dyra, v rkir styrjaldarstand gtum ti.

Nsta dag er standi betra, v flestir eru ornir aframkomnir og liggja mki heima ea ti um grnar grundir.  rija degi fer lfi a f elilegan svip aftur.

Jakobi vannst rtt tmi til a skjta ltinn sel fyrir okkur og hundana ur en myrkri skall .  a var ori svo dimmt leiinni til baka, a vi fundum naumast sporin okkar aftur.

g reyndi a hjlpa til eins og g gat kofanum.  Jakob verkai selinn, en g stti snj pott og annaist prmusinn.  Vi fengum beztu bitana, en hundarnir afganginn.  eir hfu fengi veur af blinu og lfruu og toguu hftin.  eir voru banhungrair, va eir hfu ekkert fengi a ta fr v a vi frum fr Scoresbysundi.  Vi skiptum um haus prmusnum til a koma veg fyrir frekari reykeitrun og skrium san mettir svefnpokana.  Hundarnir voru lka gengnir til na.

lgandi hafi var drepi drma ss og lt ekki sr krla.  Heimskautsgnin var allsrandi.  Timburkofinn okkar, upplstur af einum kertisstf, var eins og eyja ginnugagapi nturinnar.

Jakob l vi hli mr og reykti ppuna sna.  A vsu var hann af rum kyntti en g, en a skipti ekki mli.  Allar astur essa einfalda og frumsta lfs geru okkur jafnt undir hfi.

ar sem vi lgum arna, fannst mr sem tminn hefi hrokki margar aldir aftur bak.  a var skrti til ess a hugsa, a tuttugasta ldin me llum snum tkniafrekum og menningarviburum, alsld og rbirg, spillingu og ofbeldi, rkti raunverulega um allan heim.

Jakob lagi fr sr ppuna, brosti breiu, tannlausu brosi og tautai eitthva, sem efalaust ddi ga ntt.

Ga ntt Jakob.  ert ljmandi nuingi.  Hann vissi ekki, hva orin ddu, en samt held g, a hann hafi skili mig.  a vri leitt, ef hann yri sendur dflissuna vesturstrndinni.  Austurstrndin arfnaist svona manna.  a mtti ekki dma hann af hegun hans skmmtunardgum.  Hann var lingur inni vi beini.  Vi eigum lka sk essu, v a vi ltum ennan grtta drygg af hendi og iggjum meira a segja greislu fyrir.

g skrei aftur upp r pokanum og fr t.  a var stjrnubjart og bragandi norurljsin loguu.  Hundarnir vknuu vi marri hurinni, stu upp og hristu sig.  g fri mig nr eim og talai randi vi .  eir hvorki urruu n sndu tennurnar.  Vi vorum ornir gir vinir.  g klappai eim hverjum af rum.  eir kunnu v bersnilega vel og rstu sr a mr.  essi ngjustund var ekki lng, v kuldinn kni mig svefnpokann aftur.

Morguninn eftir st Jakob gleifttur yfir fyrsta ndunaropinu, sem hann hafi lagt net deginum ur.  Hann hj burtu nja sinn, gtti ess vel a hggva bndin ekki sundur og mokai honum r holunni.

Mr lk forvitni a vita, hvort nokku vri netinu ea hvort erfii grdagsins vri unni fyrir gg.  Jakob tk af sr vettlingana og greip efsta hluta netsins til a athuga, hvort nokku vri v.  Svo leit hann mig me bros vr og lt a sga n.

Vi tkum til vi a draga fenginn upp r vkinni og g horfi eftirvntingarfullur niur hana milli fta mr.  arna kom haus me burstum, augun brostin, og san bkurinn.  Vkin var of ltil, svo vi ltum hann sga aftur og stkkuum gati.  Svo reyndum vi varlega aftur.  Vi gtum misst ennan boldangsbrimil, ef neti rifnai.  Allt gekk vel og brtt l hann skrinni hj okkur.

a hefi veri rinn starfi fyrir einn manna hfa kobba upp r vkinni, v hann hafi barizt svo um netinu, a hann lktist helzt rllupulsu.  a var v vandaverk a losa hann n ess a skemma neti.  Vettlingatk dugu ekki.  Vi urum a greia stffrosi neti me berum hndum.  a kom ljs, a Grnlendingar eru lka mannlegir, v Jakob urfti ekki sur a berja sr til hita en g.

egar vi vorum bnir a skilja selinn og neti a, komum vi v aftur fyrir vkinni, sveifluum selnum upp sleann og hldum a nstu vk.

Sagan endurtk sig tvisvar ann daginn, ur en vi gtum haldi a sjarinum.  Vi gtum svo gott sem gengi a vsum afla netunum hverjum degi, en ltum a ekki ngja og hldum a sbrninni til a freista ess a n fleiri selum ar.  Vi skildum aflann eftir vi vakirnar og hlum honum sleann bakaleiinni til a vera ekki of unghlanir nfurunnum snum.

essum daglegu ferum a sjarinum s g bezt, hve breytilegur hann er.  Einn daginn var aeins smrenna au, en nsta dag gat a lta auan sj svo langt, sem auga eygi.  Stundum urftum vi a aka heila klukkustund fr sustu vkinni okkar a sbrninni, en nsta dag gat allt veri breytt og vi urftum aeins a aka nokkrar mntur.  sinn var stugri hreyfingu me straumnum, sem sveigir milli Brewstershfa og Tbnhfa.

Einn daginn urum vi a aka langar leiir veikum ns.  a tekur taugarnar a aka marrandi og brakandi skninu og vita, a hvert andartak getur ori hi sasta.  Taugar mnar voru ornar gatslitnar og mr br hvert skipti, sem heyrist snum.  essi dagur var engin undantekning.  ar sem g st nokkra metra fr sjarinum, heyri g skyndilega gnarhvaa og st stjarfur af hrslu.  a var engu lkara en sinn vri a bresta undan ftum mnum.  g st eins og dmdur og ori hvorki a hreyfa legg n li.  g ori varla a anda.  ttinn dvnai lti eitt, skynsemin ni yfirhendinni og g fri mig ruggari sta.

Jakob st nokkurra metra fjarlg.  Hann hlaut a hafa s, hve mr var brugi og lesi ttann augum mr.  Hann var svo nrgtinn, a hann lt sem ekkert vri, kom til mn, lagi byssuna fr sr sleann og sagi:  Uvdlume ikke piusse engir selir dag.

Hann sagi etta svo sakleysislega, a mr fannst allt snast um selveiarnar en ekki um slarstand mitt.  Svo hagrddi hann aktygjunum og benti mr a setjast sleann.

Vi tkum stefnuna shryggina fjarska.  Jakob stanzai gjarnan arna milli himinhrra jaka og hryggja til a skyggnast eftir hvtabjrnum.  g hafi lka huga v a kynnast essari drategund nnar snu nttrulega umhverfi, en ver a viurkenna, a g hugsai ekki miki um a etta skipti.  g var svo feginn a hafa sskni a baki og traustan s undir ftum.

Jakob hlt ekki lengi kyrru fyrir sama sta, hvort sem vi vorum vi sjaarinn ea milli sjakanna.  a tti ekki vi hann a ba lengi eftir brinni.  Hann k frekar fram me srndinni og skaut af sleanum ea leitai hvtabjarna milli jaka og hryggja.

Framundan risu n hir og illfrir hryggir og vi stigum af sleanum til a ltta undir me hundunum.  Vi lyftum honum mist a framan ea ttum hann af llum krftum.  egar hindrunin var a baki og slttur s tk vi, mttum vi ekki vera hndum seinni a stkkva upp sleann, ella hefum vi stai snum eins og strandaglpar.

Jakob hafi leyst tvo hunda til a leita bjarna.  eir snuruu af kafa um allt, voru stundum lengi hvarfi en birtust svo uppi einhverjum jakanum og hurfu jafnskjtt aftur.

Vi stefndum himinhan sjaka, sem trnai upp r sbreiunni.  Jakob stvai sleann, benti hann og sagi:  Nanoq nanoq og lt sem hann mundai riffil.  g skildi ekki strax, hva hann tti vi, en ttai mig fljtlega v, a arna hefi hann skoti hvtabjrn tveimur vikum ur.

Vi kum kringum jakann, stnzuum handan hans og Jakob fr a gramsa hafurtaski snu.  g notai tmann til a taka nokkrar myndir.
egar g kom aftur a sleanum, var Jakob a meitla holu sinn af miklum mi.  g gekk fr myndavlinni og tk svo til vi a hjlpa honum n ess a vita, hver tilgangurinn vri.  g hefi tpast veri svona hjlpsamur, ef g hefi fvita, hva kmi upp r holunni.  Hvlkur vibjur!

Holan var stugt dpri.  sinn var a minnsta kosti eins metra ykkur.  Vu hjuggum til skiptis og hinn mokai smulningnum upp.  Eftir tveggja stunda erfii, brutumst vi loks gegn.  arna var net me selshri, sem vi drgum urrt.
a var ekki sjn a sj selinn.  Hann var alsettur gtum og t um au ggust strir og feitir ormar og lirfur, sem hfu greinilega ekki lii skort.  essi lindr voru fingurykk og glr eins og hellaelur, sem hafa aldrei s dagsins ljs.  g var a lta undan.  g gat ekki afbori a horfa essi spikfeitu snkjudr, sem liuust tog inn um gtin.  Samt var sem g gti ekki sliti augun af essari viurstygg.

Jakob rsti meberum hndum kringum gtin.  g var viss um, a hann myndi fleygja essu llu saman aftur ofan vkina.  Mr skjtlaist hrapallega.  Hann fr a greia netdrsuna utan af hrinu og g st hj n ess a lyfta fingri til hjlpar.  Hann tlai greinilega ekki a skilja a eftir, v a kmi a notum sar.

egar hann var binn a brjta saman neti, greip hann afturhreifarnar selnum og geri sig lklegan til a koma honum fyrir sleanum.  var mr ng boi.  g hljp til hans og reyndi me llum rum a f hann ofan af essu.  g baust til a borga honum hva sem hann setti upp,m ef hann skildi hri eftir.  Hann skildi mig mta vel og s, hve mr bau vi essu, en a var ekki tauti vi hann komandi.  Hann dr skrokkinn nr sleanum, rsti hina vi eitt gati, ni feitan orm, sem hann skoai gaumgfilega og fleygi honum svo til hundanna.
g s fyrir mr, hvernig umhorfs vri inni belgnum, ar sem essi vibjslegu kvikindi skriu hvert um anna vert, tu sig gegnum iur og kjt og holuu skrokkinn ar til belgurinn og beinin uru ein eftir.

essar krsilegu hugsanir uru maga mnum ofraun.  g ldi eins og mkki og tlai aldrei a geta htt, v a mr fannst g vera me fullan munninn af ormum.  g htti loks og herti upp hugann.  a ddi ekki a vera me mur.  Jakob var sterkari en g og ri.  Hann hlaut a hafa snar stur til a vilja hira ennan fgnu.  g safnai kjarki og tk um hausinn selnum.  losnuu r honum augun og tveir ormar birtust tftunum.  Me einni sveiflu fleygum vi honum upp hina selina sleanum.

g reyndi a vera eins fjarri ormabelgnum og kostur var bakaleiinni, en reytan geri a a verkum, a hn var vibjnum yfirsterkari og g hallai mr stugt nr honum.

Um kvldi sagi Jakob mr, a hann hefi lagt etta net fyrstu frostum oktber og ekki komizt til a vitja ess fyrr en n.  Hann var ekki svo vitlaus eftir allt saman.  Hann hafi bei ess a f einhvern einfeldning til a hjlpa sr vi a grafa holuna sinn.  En hann gat ekki skili, hvers vegna mr fannst ormarnir svo andstyggilegir.

Daginn eftir kom elzti sonur Jakobs me tman slea til a skja veiina og flytja hana heim.  a leyndi sr ekki, a fegarnir voru ngir me aflann.  Vi hfumst ekki anna ennan dag og tkum lfinu me r til nsta dags.

frum vi aftur stfana, sttum rj seli netin og skutum hinn fjra vi sjaarinn.  Vi ltum fjra seli dag ngja og huguum a hvtabjrnum, ef tmi vannst til bakaleiinni.  Svo virtist sem draumur minn um a hvtabjrn tlai ekki a rtast.

Hins vegar tti g eftir a kynnast enn annarri hli hinnar strngu heimsskautsnttru og m teljast heppinn a hafa sloppi me skrekkinn.

essi viburarki dagur byrjai skp venjulega.  Himinninn hvelfdist yfir okkur heiur og blr og frosti var kringum 25C.  a var nstum logn og gott skyggni til landsins, en dkkur okubakki grfi yfir sjarinum.
Vi gerum okkur klra og hldum af sta.

egar vi vorum a huga a fyrsta netinu, leituu augu mn sjlfrtt og oftar en venjulega tt a srndinni.  a var sem g skynjai forboa mikillar og yfirvofandi httu.

g reyndi a hrista etta af mr.  a var bara okan, sem geri allt svona drungalegt.  rtt fyrir essar sjlfsfortlur var mr ekki rtt.  g stari n aflts okuvegginn og beitti llum skynfrum til hins trasta.

Var ekki einhver ytur lofti, einhver lgur dynur, sem heyrist varla?

g leit Jakob og hundana.  a var ekki a sj, a eir skynjuu neitt venjulegt.  Lklega voru taugar mnar ofandar af einverunni og ferunum nfurunnum snum.  Httan var arna, en hver, hvar og hvenr?  okubakkinn var skyggilegur.

Vi komum fyrsta selnum fyrir sleanum og kum a nstu vk.  ryggistilfinningin magnaist, egar dr nr okunni og fjr strndinni.  g ekkti essa oku.  Hn myndast ar sem skrp og mikil skil vera hitastigi vatns og lofts og liggur oftast yfir auum sj nema einhver vindur s.  a er fremur fttt, a okublstrarnir veri svo hreistir, a eir skyggi slu.  Vi stnzuum vi ara vkina og frum a losa neti.

Bddu vi!  arna heyrust drunurnar aftur og miklu skrar og nr en ur.  r voru lkastar fjarlgum dyn fr berghlaupi ea snjfli.  g leit Jakob.  N hlaut hann a hafa heyrt etta lka.  Lklega hafa augu mn endurspegla ttann og ryggi, sem menn finna, egar eir standa frammi fyrir httu, sem eir ekkja ekki

Jakob htti a pjakka me smeitlinum og benti tt til sjaarsins:  Mange, mange is, sagi hann og tknai lduhreyfingu me hndunum.  essar bylgjur voru lei inn Scoresbysund utan af Dumbshafi.  a var etta, sem okubakkinn hafi fali sjnum okkar.  Heilu sbreiurnar voru lei inn sundi tt til okkar.

essari stundu var mr mgulegt a gera mr grein fyrir v, sem var a gerast handan okunnar.  Vi drgum selinn land og byrjuum a losa hann r netinu.
buldi vi brestur og sekjan lyftist og fell eins og landskjlfta.  Jakob sleppti llu og stkk ftur.  a gerist allt senn, a okan sviptist fr og gnarhr sveggur byltist tt til okkar.
Hjarta mitt barist, en sjlfur st g n ess a geta hrrt legg ea li og vissi ekki, hva g tti til brags a taka.

Daui og tortming vofu yfir okkur mynd essarar sundurtttu sbreiu, sem nlgaist me gnarhraa.

sjakar lyftust, ultu hver um annan me brauki og bramli og sinn kringum okkur brast me hum hvelli.

sama andartaki stukkum vi upp sleann og utum af sta yfir bylgjandi sinn.  Hundarnir voru ir af skelfingu og ltu illa a stjrn.  Sumir vildu hlaupa til vinstri, arir til hgri, en me harfylgi og asto svipunnar ni Jakob yfirrunum og beindi eim til strandar.  Rtt aftan vi okkur lyftist str sjaki, hallaist yfir okkur og sjrinn spttist upp eftir honum.  sflekinn, sem vi vorum , hallaist skyggilega.  Selurinn eyttist af sleanum og hvarf lgandi smulninginn.

Mundi flekinn brestan undan okkur?

Sjrinn spttist strkum upp um sprungurnar kringum okkur.  Voru etta endalokin?  tti fyrir okkur a liggja a hljta kalda og vota grf fyrir Grnlandsstrndum?

Jakob bari hundana fram og kni til hins trasta.  Hann lktist helzt rmverskum strsekli.  g rghlt mr sleann og stari stjarfur ringulreiina kringum okkur.  Hvers vegna frum vi ekki hraar?

a var eins og essi martr tlai aldrei a taka enda og mr fannst sem vi hlypum af llum krftum en kmumst ekki r sporunum.

Loksins komumst vi traustan s og spennan rnai.  Jakob snri sr a mr og augum hans las g lttinn.  a var sem hann vildi segja:  Lni hefur ekki yfirgefi mig.  a tkst einu sinni enn .

J, sinn hefur mrg andlit.  Eitt eirra, og ekki hi vinalegasta, hafi birzt okkur dag.  Eitt er vst, a g mun aldrei gleyma v.  fjarska hlt hafi fram a mala sinn og drunurnar brust til okkar.  Mn vegna mttu nttruflin halda leik snum fram svo lengi sem au lysti.  Vi vorum komnir rugga hfn.  g minntist ess, a heima var alltaf haldi upp svona atvik, egar menn hfu sloppi naumlega r lfshska fjllunum.

Vi hfum ekkert meferis til htabriga, svo a lfi gekk sinn vanagang kofanum Swainsonhfa.  Jakob verkai sel en g stti snj og kveikti undir pottinum.  Svo settumst vi a sningi vi litla bori.  Borsiirnir voru ekki eins og gerist beztu veitingahsum, en maturinn bragaist afbragsvel.  Hnfaprin voru tveir vasahnfar og tuttugu fingur, sem lsi draup af og vi sleiktum.  Jakob rtti mr lungamjk rifjastykki og g strai feitt og brnt seyi me.  Eftir matinn fengum vi okkur nokkra bolla af neskaffi og lukum annig veizlunni.

Jakob gaf mr til kynna, egar vi vorum a drekka kaffi, a hann tlai til Scoresbysunds daginn eftir.  g ver a viurkenna, a mr fannst a gar frttir.  essa tu daga hfum vi ekki fari r einni einustu spjr og vorum ornir grtsktugir yzt sem innst.

g ri a komast snertingu vi vatn og spu, en samt var s r sterkust, a losna undan essum eilfa taugaspenningi nokkra daga.

Lnudansinn sjarinum og tilfinningin, a vi nsta skref gti maur kynnst snum neanfr, tekur sterkustu taugar.

g tlai a fara a senda einhvern til a huga a ykkur, sagi Elsner, egar hann tk mti okkur Scoresbysundi daginn eftir.

Okkur lei vel.  etta voru dsamlegir dagar.

Komdu og fu r kaffisopa me mr.

J, akka r krlega, en first tla g r dngallanum.  a er hgt a finna af mr efinn hundra metra fjarlg mti vindi.

egar g haf vegi af mr yzta drullulagi, settist g til bors me Elsner vistlegri stofunni, sem hefi smt sr vel hvar sem var Danmrku.  miju glfi st strt bor, vi langvegginn nokkrir samstir stlar og veggjunum hengu olumlverk af dnskum og grnlenzkum fyrirmyndum, fjlskyldumyndir og myndir af dnsku konungsfjlskyldunni.  Vi suurgluggann st strt bor me blmstrandi blmum, greinilega stolti hsmurinnar.  Einna mest bar strum bkaskp, fullum af bkum og nokkrum rgngum af National Geographic Magasine.  Vi essa sjn duttu mr hug gamlir slenzkir mlshttir:  Betri eru bkur en skr, og Blindur er bkarlaus maur.

Hr Austur-Grnlandi er lti anna vi a vera tmstundum en a lesa gar bkur og auga andann.

tt stofan bri gilegt, danskt yfirbrag, fannst mr mest koma til hinna mrgu og fgtu, grnlenzku gripa, sem var smekklega raa.  Svartar, tskornar dansgrmur me tr r saunautshri, tveggja metra lng og rjtu kla ung nhvalstnn, rostungstennur og tubelaq, sem voru skornir t bein og sndu dularfullar verur, hlfmenni ea hlfdr, sem uru til hugarheimi forferanna.

Hvernig hagai Jakob sr? var fyrsta spurning Elsners.

Vel.  Hann er afbragsnungi.  Einn eirra, sem ekki bregzt!

J, mr datt svo sem hug, a mundir taka mlsta hans.

g er ekki a verja hann, en g held, a enginn, sem hefur ekki fari me honum veiar, ekki hinn sanna Jakob.  g vona bara, a allar bollaleggingar um a senda hann steinninn su r sgunni.

A minnsta kosti fram a nstu skmmtun.

g geri mr grein fyrir v, a hann vi erfileika a stra.  g veit lka, a hann er afbrags veiimaur.  Og hverjum er a kenna, a hann getur keypt ennan fjanda, sem gerir hann vitlausan?

a er erfitt a svara essum rksemdum.  Jakob er heppinn a hafa fari me r veiar.  tli g veri ekki a hlfa honum vi steininum r v a hann hefur eignast svona gan mlsvara.  En svo a g vki a ru, sagi Elsner og horfi mig rannsakandi augnari.  Mr skilst, a r falli vela lifa lfi Grnlendings.

Hva ttu vi me v, Elsner?

Kristjn Sanimuinak sagi mr fr hundafrinu, sem i lgu ykkur til munns.

Okkur st ekkert anna til boa.

Elsner hafi rtt fyrir sr.  Mr fll vel flagsskapur hinna grnlenzku vina minna og lt ekki mig f, tt veiiferirnar vru svailfarir, sem vi komum grtsktugir og daunillir r.

Vinir mnir heima hefu fitja upp trnin og konur eirra jessa sig bak og fyrir, ef au hefu s tganginn mr .  Sjlfum st mr ekki sama, egar g leit spegil:  Hri fi og klstra, varirnar urrar og sprungnar, andliti frostblgi og aki skit og margra daga skegghjungi.

g held, a g lti etta nga og minnist ekki hendurnar.

Voru nokkrar lkur til ess, a g losnai vi merkin, sem heimskautsveturinn hafi sett mig?  Hendur flaga minna hrna voru grfar og grtsktugar en hjrtu eirra hl.  g vildi ekki skipta eim og einhverjum me vottakonuhendur og sklump hjartasta.  Hinn simenntai heimur var orinn a fjarlgu hugtaki, sem mr st sama um.

SJTTI KAFLI


.

 TIL BAKA        Feraheimur - Garastrti 36 - 101 Reykjavik - info@nat.is - Heimildir         HEIM