Grand Canyon Arizona BNA USA,
Flag of United States

DAUŠADALUR HOOVERVIRKJUN    

GRAND CANYON
ARIZONA

.

.

Utanrķkisrnt.

Booking.com

Miklagljśfur (Grand Canyon) eru ķ noršanveršu Arizonarķki.  Žaš er einhver stórkostlegasta nįttśrusmķš heims.  Coloradoįin hefur sorfiš žetta 349 km langa og allt aš 1660m djśpa gljśfur į 7 milljón įrum nišur ķ skógi vaxna Kaibabhįsléttuna.  Gljśfriš teygist ķ boga frį mynni Pariaįrinnar, nęrri noršurmörkum Arizona, til Grand Wash Cliffs (Stóru-Žvottakletta) viš mörk Nevada.  Žjóšgaršurinn Miklagljśfur var stofnašur 1919 og er 4930 km².  Hann var stękkašur til muna įriš 1975, žannig aš hann nęr į milli vatnanna Lake Powell og Lake Mead.  Malbikašur vegur liggur į börmunum į milli sušur- og noršurhluta gljśfursins og um žaš liggja göngu- og reišstķgar.  Feršir į mśldżrum og gśmmķbįtum um žaš eru mjög vinsęlar.  Žaš er fjöldi flśša ķ Coloradoįnni, sem er gaman aš sigla um ķ gśmmķbįtum.  Fjöldi rśsta bśstaša klettabśa (pueblo) gefur til kynna bśsetu į forsögulegum tķmum.  Nokkrir indķįnažjóšflokkar bśa ķ nęrliggjandi indķįnabyggšum.

Enginn annar stašur stendur Miklagljśfri į sporši, hvaš snertir möguleika til aš kynnast jaršsögunni į yfirborši jaršar. Sumar bergmyndanir žar eru allt aš 2 milljarša įra gamlar (forkambrķum).

1.         Efst er Kaibab-kalksteinslagiš (91m žykkt, śr fķngeršum salla; 250 milljón įra gamalt frį miš permium).  Innhafiš, sem myndaši Toroweap-lagiš undir Kaibablaginu myndašist fljótlega aftur til aš mynda Kaibab-lagiš.  Ķ žvķ eru żmsir steingervingar żmissa lindżra (mollusc), sęlilja (crinoid) og skeldżra (brachiopod), sem gefa til kynna setmyndun ķ grunnum og hlżjum sjó.

2.         Nęstefst er Toroweap-lagiš (61m žykkt, śr sand- og kalksteini meš gipsinnskotum; 260 milljón įra, frį mišpermium).  Toroweaplagiš segir frį myndun og hörfun innhafs frį og til vesturs.  Steingervingar lindżra, sęlilja, skeldżra og kóralla einkenna žetta setlag.

3.         Žrišja lagiš er Coconinosandsteinslagiš (15-91m žykkt, śr brśnum og ljósum sandi, sem varš til viš sandöldumyndun ķ eyšimörk; 270 milljón įra, frį frumpermium).  Žarna mun hafa veriš grķšarstór eyšimörk, lķk Sahara.  Steinrunnin spor margs konar skrišdżra er žar aš finna.  Žrįtt fyrir mikla leit, hafa engar steinrunnar leifar žessara dżra fundizt enn žį.

4.         Fjórša lagiš er Hermitleirlagiš (91m žykkt, śr mjög fķnkornóttu seti, sem vešrast aušveldlega; 280 milljón įra, frį frum-permium).  Upprunalega var žetta lag tališ meš Supai-laginu.  Levi Noble lżsti žvķ yfir įriš 1922, aš žaš vęri sérstakt, en hefši myndast ķ mżrlendi og lónum eins og Supailagiš.

5.         Supailagiš (182-203m žykkt, śr mjög fķnkornóttu, raušu seti, nema efst, žar sem žaš er śr raušbrśnum sandsteini; 300 milljón įra, frį mótum pennsylvanian og permian).  Įriš 1975 endurskilgreindi Eddie McKee frį Jaršfręšistofnun BNA žetta lag og sagši, aš eftirfarandi setlög, sem voru įšur skilgreind sérstaklega, vęru hluti af žessari myndun: Watahomigi-, Manakacha-, Wescogame- og Esplanade-.  Supailagiš einkennist af innbyršis lagskiptingu.  Aursprungur og steingervingar plantna gefa til kynna, aš žaš hafi myndazt ķ mżrlendi.

6.         Sjötta lagiš er Redwallkalksteinninn (122-198m žykkt, śr fķnkornóttum, grįum sandsteini meš óekta taumum śr kvarts eša kalsedón sums stašar; 330 milljón įra, frį frum - miš-missisippian).  Mikiš er um steingervinga sjįvarplantna, skeldżra, hryggleysingja og fleiri tegunda, sem gefa til kynna myndun ķ grunnu og hlżju innhafi.  Regnvatn, sem skolašist nišur hęrra liggjandi Hermit- og Supai-lögin litaši Redwall-lagiš.

7.         Sjöunda lagiš er Temple Buttekalksteinninn (30-305m žykkt, śr žunnu, raušu og purpuraraušu dólómķti og fķnkornóttu, grįu og žykku dólómķti; >370 milljón įra, frį devon).  Temple Buttelagiš byggist į rįslögušum setlögum mešfram efri brśn Muavkalkmyndunarinnar, einkum įberandi ķ Marmaragljśfri (Marble Canyon).  Til vesturs veršur Temple Butte-lagiš aš hengiflugi, sem er allt aš 305m hįt viš Stóru-Žvottakletta(Grand Wash Cliffs).  Vegna myndbreytingar žessa lags, śr setlagi ķ dólómķt, er lķtiš um steingervinga.  Steinrunnar tennur fiska viršast vera hiš eina, sem eftir er.

8.         Įttunda lagiš er Muavkalksteinninn (46-244m žykkt, śr dķlóttum, grįum sandsteini meš gręnum mķkaleir; 530 milljón įra, frį miš-kambrķum).  Žessi setlög uršu til ķ grunnum sjó, sem vindar nįšu aš róta upp.  Dólómķtsetlög ķ og ofan į Muavlaginu gefa til kynna, aš innhafiš hafi hopaš til vesturs og horfiš um tķma.

9.         Nķunda lagiš er Bright Angel Shale (61-137m žykkt, śr gręnum leir en nešst er fķnkornóttur sandsteinn ofan į Papeats-laginu fyrir nešan; 540 milljón įra, frum- miškambrķum).  Ķ žessu leirlagi er mikiš af steingerfšum hryggleysingjum (trilobite), örsmįum skeldżrum (brachiopod) og ormum.  Žetta setlag veršur fķnkornašra, er nęr dregur nęsta lagi fyrir ofan og breytist smįm saman ķ kalkstein.  Bright Angelleirinn settist til ķ kyrru vatni lengra frį ströndinni ķ sama hafi og nęsta setlagasyrpa fyrir nešan, Tapeatssandsteinninn.

10.        Tapeatssandsteinslagiš (91-273m žykkt, śr mišlungs- og grófum sandkornum, sem eru frį žvķ aš vera ljósleit til raušbrśn.  Žetta setlag varš til ķ ókyrrum sjó, žegar hafiš streymdi eina feršina enn žį frį vesturströndinni inn į sigsvęšiš.  Žarna er einnig aš finna fornar sandöldur, sem myndušust į strandlengju innhafsins įšur en žęr voru kaffęršar.

11.        Grand Canyon Supergroup (4,6 km žykkt; setlög og hraunlög til skiptis; 1,2 milljarša - 800 milljóna įra; frį yngra forkambrķumskeiši).  Geysižykk setlög og hraun žöktu Miklagljśfurssvęšiš fyrir upphaf Paleozon-skeišiš.  Žessi jaršlög voru allt frį mjśkum leir, haršari sandsteini og hrauni.  Į žessu skeiši uršu til grķšarleg misgengi ķ flellingahreyfingum jaršskorpunnar og fjöll uršu til.  Hlišrunin nam allt aš 10-15°. Sķšan vešrušust öll nema nešstu jaršlögin brott og į frumkambrķum hlóšust upp lįrétt setlög ofan į žessi.  Viš žaš skapašist misręmi ķ lagskiptingunni, sem kallaš er „ósamręmiš mikla” (The Great Unconformity).

Dżralķfiš ķ gljśfrunum er fjölbreytt.  Žar mį m.a. finna margar tegundir ķkorna, sléttuślfa, refi, dįdżr, stórhyrnt villisaušfé greifingja, gaupur, kanķnur og pokarottur.  Nišri į gljśfurbotnunum vaxa żmsar tegundir vķšis og bašmullarrunna, žar sem er nęgilegt vatn.  Į noršurbrśnum gljśfranna er fallegur skógur, žar sem jaršvegur er djśpur og rakur.  Einnig vex talsvert af kaktus, žar sem lķtiš er um vatn og jaršvegur af skornum skammti.

Coronadoleišangurinn er talinn hafa bariš gljśfrin augum fyrstur įriš 1540.  Įriš 1859 leiddi John Wesley Powell fyrsta leišangurinn ķ gegnum žau.  Frįsögn hans af feršinni er ein af hinum sķgildu bandarķsku feršasögum.  Įriš 1870 var bśiš aš gefa śt ķtalegar lżsingar af Stórugljśfrum.

Sušurhluti gljśfranna er opinn almenningi allt įriš en noršurhlutinn frį mišjum maķ til mišs oktober.

Efsti hluti gljśfranna er śr ljósgrįum kalksteini.  Žar fyrir nešan er raušur sandsteinn meš hvķtum rįkum, dökkrautt og grįtt kalk auk glanslausra, gręnna setlaga.  Innri gljśfrin (Inner Gorge; 460m djśp) eru V-laga og sorfin nišur ķ mjög hörš lög af frumgrżti (gneiss) og granķt.  Mešalmagn jaršefna, sem įin ber meš sér um gljśfrin er hįlf milljón tonna. Žess vegna er hśn gulbrśn į litinn.

Vegna mikils hęšarmunar ķ gljśfrunum er žar aš finna fimm af sjö loftslagstegundum jaršarinnar.  Ķ 600-1200m hęš ķ innri hluta gljśfranna žrķfast kaktusar og ašara eyšimerkurplöntur.  Ķ 1200-2100m hęš, allt aš sušurbrśnum gljśfranna, rķkir žurrt og tempraš loftslag meš eini, eik og fjallamahónķ.  Į Coconinohįsléttunni viš sušurjašarinn ķ temprušu loftslagi vex ponderosafura.  Kanadķska loftslagiš teygist inn į Kaibabhįsléttuna viš noršanverš gljśfrin (2440-2740m hęš) og žar vaxa aspir og margar tegundir barrtrjįa (doglas- og ponderosafura).

Śrkoman ķ innri hluta gljśfranna er 250mm į įri, 400mm viš sušurjašarinn og 635 viš noršurjašarinn.  Ķ jślķ og įgśst mį bśast viš žrumuvešri meš skżfalli hér um bil į hverjum degi.  Į veturna snjóar talsvert.

Grand Canyon Village (2099m) er į sušurbrśn gljśfranna.  Žar hefjast skošunarferšir meš rśtum eftir 53 km löngum śtsżnisvegi (40 km ķ austurįtt og 13 km til vesturs).

Austurbrśnarleišin (East Rim Drive/Desert View Drive) liggur aš gestamišstöšinni (safn og fyrirlestrar) og sķšan aš *Yavapai Point (safn, fyrirlestrar, sjónaukar, rśtuendastöš).  Skammt frį bergbrśninni eru śtsżnisstaširnir Mather Point, Yaki Point, *Grandview Point, Moran Point og Zuńi Point.  Žašan er hęgt aš komast 37 km leiš aš Tusayan-rśstunum, žar sem indķįnarnir byggšu sér bśstaši  įriš 1185 (pueblo; safn).

Fjęr, lengra til vinstri, eru śtsżnisstaširnir Lipan Point og Navajo Point (2271m), žar sem er endurbyggšur varšturn indķįna (lķka birgšaturn).  Til noršurs og noršausturs er gott *śtsżni yfir „litrķku eyšimörkina” (Painted Desert) til hlišardals Litlu Coloradoįrinnar og innri gljśfranna.

Vesturbrśnaleišin (lokuš į sumrin fyrir umferš einkabķla; ókeypis rśtuferšir) liggur frį Grand Canyon Village til endapunktsins Maricopa Point, sem skagar langt inni ķ gljśfrin.  Sķšan liggur leišin mešfram gljśfrabrśninni fram hjį Orphan-śranķumnįmunum (til hęgri; enn žį ķ notkun), Hopi-eftirlitsturninum (til vinstri; eftirlit meš skógareldum) og Powellminnismerkinu (til vinstri).  Sķšan koma śtsżnisstaširnir Hopi Point, Nohave Point, Abyss Point og Pima Point.  Vegurinn endar viš *Hermits Rest (2039m; indķįnahśs) meš fallegu śtsżni yfir gljśfrin.

Vesturbrśnaferšin hefst ęvinlega fyrir hįdegi og austurbrśnaferšin eftir hįdegi.

Bošiš er upp į flugferšir frį Las Vegas til Sušurgljśfranna og žašan var hęgt aš fara ķ auglżstar flugferšir (lķka ķ žyrlum) yfir hluta gljśfranna.  Samkvęmt fréttum 1997 var dregiš śr flugumferš um gljśfrin og yfir žeim vegna hįvašamengunar.

 TIL BAKA     Feršaheimur - Garšastręti 36 - 101 Reykjavik - info@nat.is - Heimildir            HEIM